Insecten observeren 2/3: Plakvallen 2021

In 2021 hebben we op drie manieren waarnemingen verzameld om inzicht te krijgen in de plaatselijke insectenwereld:

  • Het insectenlab voor het observeren van metselbijen en metselwespen (en de “koekoeksinsecten” die deze nesten voor hun eigen broed gebruiken).
  • Het lopen van rondes door de natuurtuin levert waarnemingen van verschillende soorten (van vlinders tot hommels en kevers).
  • Plakvallen om vliegende insecten vlak boven de begroeiing te meten.

De waarnemingen van waterinsecten en het wantsenonderzoek van Will van Berkel worden op andere pagina’s beschreven.

We hebben het plakvallenproject afgekeken van een van een groep boeren in Noord-Holland. Samen met het Louis Bolkinstituut hebben ze een laagdrempelige methode ontwikkeld om aantallen en biomassa van insecten te meten in hun grasland. Zij deden dat om het voedselaanbod voor insectenetende weidevogels te monitoren. Hier kun je het originele rapport downloaden (pdf).

Dat willen we zelf zien

Wij hebben de methode in 2021 twee keer uitgeprobeerd (in 2020 hebben we met drie plakvallen een voorbereidende test uitgevoerd). De bedoeling is om deze plakvallentest elk jaar verschillende keren te herhalen. We zijn benieuwd of we iets kunnen leren over de ontwikkeling en verspreiding van vliegende insecten vlak boven het maaiveld.

Geen exacte meting, maar indicatie

Het is een eenvoudige en goedkope manier om gegevens op een standaardmanier te verzamelen. Toch is het geen exacte meting. Er zijn te veel zaken van invloed op hoeveel insecten op een bepaalde plek en een bepaald moment ergens zijn. Wanneer we meerdere locaties willen vergelijken, dan moet op overal tegelijk gemeten worden. Om jaren te vergelijken moeten de metingen rond dezelfde datum gedaan worden en (voor zover mogelijk) met vergelijkbaar weer. We meten kort na het maaiwerk en op droge dagen.

cover onderzoeksrapport plakvallenproject Louis Bolk instituut
cover onderzoeksrapport

Opzet van de testen in 2021

De testen zijn in 2021 uitgevoerd in de zuidelijke strook. Tien gele plakvallen van 10X25 cm werden vlak boven de begroeiing in een 90 meter lange rij uitgezet. De onderlinge afstand was 10 meter. De plaatjes werden verticaal gehouden door twee stokjes en waren op het zuiden gericht. De lijn plakvallen liep van de voorkant van de natuurtuin tot in het elzenbosje. Het grootste deel tussen gras en kruidenbegroeiing. Meer en minder dicht langs struiken en een deel in het elzenbosje. Van voor naar achter werd de begroeiing ruiger en stonden de plakvallen beschutter.

Nog geen insectenmassa berekend

Na 48 uur zijn de plakvallen opgehaald en meteen op de foto gezet. Daarna hebben we software gebruikt die objecten op foto’s kan tellen en kan sorteren op grootte klassen. Met die gegevens is de massa te berekenen. Jammer genoeg is er onduidelijkheid over een onderdeel van het omrekenen van aantallen naar massa. Vandaar dat hieronder nog geen insectenmassa's zijn te vinden. Jammer, want dit is een belangrijk doel van de meting. Wanneer we een goede omrekening kunnen maken wordt deze pagina aangepast.

Nogmaals: Uitkomsten zijn relatief

De uitkomst van dit soort metingen worden door veel omstandigheden beïnvloed. We hebben deze twee metingen uitgevoerd tijdens droge dagen met relatief mooi weer. Maar ook het weer in de voorgaande weken is van invloed op insecten die op plakvallen terecht komen. In het rapport van het oorspronkelijke onderzoek staan meer opmerkingen over invloeden op de meetresultaten. De meetresultaten moeten gezien worden als bruikbare indicaties. De twee metingen geven een eerste inkijk in deze belangrijke schakel in de voedselketen.

Uitslagen testen juli en oktober

aantallen insecten test juli 2021
aantallen insecten test juli 2021
aantallen insecten oktober 2021
aantallen insecten test oktober 2021

Deze grafieken laten de aantallen insecten zien die op de tien plakvallen zaten. De plakvallen nummer 1 tot en met 10 lopen in een lijn van de voorkant van de natuurtuin (pas gemaaide graslandje) tot in het elzenbosje (8, 9 en 10). Daarbij loopt de lijn door stukken met korte vegetatie afgewisseld met stukken vlak langs ruigtes en uiteindelijk tussen het dode hout tussen de bomen.

Opmerkingen:

  • Insecten groter dan 10 mm komen in beide metingen weinig voor.
  • Insecten tussen de 4 mm en 10 mm komen op alle tien plakvallen in beide metingen ongeveer evenveel voor.
  • Bij de insecten onder 4 mm zijn drie “bulten” te zien in de grafiek van juli. De plakvallen in die “bulten”’ stonden vlak langs ruigtes en in het bosje (de laatste drie). Min of meer is dat patroon ook te zien in de grafiek van oktober. Dit kan toeval zijn. Er zijn meer metingen nodig om daar iets zekers over kunnen zeggen.
  • In de grafiek van oktober valt het grote aantal (< 4 mm) insecten richting het elzenbosje op (naar rechts).
samenstelling vangsten in groottes
juli 2021 samenstelling vangsten qua groottes
samenstelling vangsten qua groottes oktober 2021
samenstelling vangsten qua groottes oktober 2021

In deze twee staafdiagrammen is de samenstelling qua grootte te zien van de gevangen insecten. Wat vooral opvalt, is het grote aandeel van de kleinste insecten van minder dan 4 mm (tussen de 70% en ongeveer 90%)

aantallen insecten juli en oktober vergeleken
aantallen insecten juli en oktober vergeleken
  • De lichtgroene en donkergroene lijn helemaal onderin zijn de 2 lijnen met insecten groter dan 10 mm. Zoals gezegd zijn dat kleine aantallen (in oktober iets meer dan in juli).
  • De lichtblauwe en bruine lijn daar boven zijn van de insecten tussen 4 mm en 10 mm. De aantallen lijken min of meer gelijkmatig. Ook hier lijken er in oktober wat meer van voor te komen.
  • De groene en gele lijn daar boven zijn van de kleinste insecten, onder 4 mm. Wat hier weer opvalt, is de grote sprong in oktober bij de drie plakvallen die in het elzenbosje stonden.
  • De oranje lijn (juli) en de donkerblauwe lijn (oktober) geven de totalen weer. Het verloop van de totalen loopt min of meer gelijk met dat van de insecten < 4 mm. Gezien het grote aandeel daarvan is dat ook logisch.
plakval
plakval
plakval
plakval
2021.10.28.03