Onderhoudsverslag 2020 Natuurtuin De Robbert

lage graslandjes in de winter onder water
lage graslandjes in de winter onder water

Het groenbeheer in 2020 in vier delen:

  1. Klein onderhoud (graspaden maaien, houtwal en buitenhaag onderhouden, gereedschapsonderhoud e.d.).
  2. Groot onderhoud (voorjaars- en najaarsmaaibeurt, snoeien ruigtestroken, bosbeheer)
  3. Invasieve soorten
  4. Verbeterprojecten (demonteren voormalige bijenstal)

1. Klein onderhoud in 2020:

  • In januari hebben we stormschade opgeruimd in en rond de natuurtuin. Het ging om omgewaaide bomen die op paden lagen of dreigden te vallen.
  • Vogelnestkasten in de natuurtuin van het IVN-Helmond op schade en slijtage gecontroleerd.
  • Kleine reparaties aan de container/gereedschapsopslag.
  • De graspaden zijn ongeveer 7 keer gemaaid en vrij geknipt. Drie keer een “boomstompen rondje” gemaakt (Uitlopers op geringde en gekapte bomen verwijderen).
  • De buitenhaag is 2 keer gesnoeid.
  • In augustus zijn 2 stammen van dode bomen omgehaald omdat ze te dicht langs het openbare wandelpad stonden.
  • De houtwal rondom de natuurtuin is een paar keer gerepareerd. In oktober is een groot deel van de westelijke houtwal verbrand (vuurwerkschade). We hebben twee ochtenden gewerkt aan de reparatie en het vrij maken van het naastgelegen grasland.

2. Groot onderhoud in 2020:

  • Bosbeheer – januari
  • Wilgenrij knotten – januari.
  • Voorzomer-maaibeurt – tweede helft van mei.
  • Nazomer-maaibeurt – eerste helft van september.
  • Ruigte-maaibeurt – eind september.
  • Noordelijke houtwal uitdunnen en snoeien– oktober.
  • Bosrand elzenbosje snoeien– november.

Groot onderhoud in 2020 – Bosbeheer:

Aansluitend op ons bosproject van 2019 (opknappen wilgenbosje) hebben we in januari bomen geringd en omgezaagd in de strook tussen wilgenbosje en elzenbosje. Deze strook zal als bosrand beheerd worden, dus om de paar jaar kort snoeien en daarna opnieuw uit laten groeien.

Groot onderhoud in 2020 – Wilgen knotten:

In januari is de rij knotwilgen aan de westkant geknot. Het materiaal is meteen in de westelijke houtwal verwerkt. Er is een begin gemaakt met het korter maken van de rij knotwilgen. In 2020 zijn drie wilgen gehalveerd. Komende jaren worden elk jaar drie of vier wilgen gehalveerd. Over vier jaar kan hele rij zonder ladders geknot worden. Bovendien is de rij knotwilgen dan verdeeld in 4 uitgroeistadia. Elk jaar kan een klein deel gesnoeid worden en zijn niet alle schuil- en nestelplekken tegelijk verdwenen.

Bosrand met veel afwisseling
Bosrand met veel afwisseling

Groot onderhoud in 2020 – Voorzomer-maaibeurt:

Sinds januari 2019 zijn de grote wilgen aan de voorkant van de natuurtuin weg. Hierdoor zijn de omstandigheden aan de voorkant veranderd en hebben wij het beheer daar aangepast. De strook tussen container en wilgenbosje en de strook aan de buitenkant van de natuurtuin hebben we in het maaibeheer opgenomen. We proberen op deze twee stroken met maaibeheer een gevarieerde kruidenrijke flora te laten ontstaan.

Uit natuurtuin deze week over de voorjaarsmaaibeurt: “Vanaf dit jaar delen we de voorjaars-maaibeurt in tweeën. Nu (half mei) maai ik het eerste deel. Dat zijn de zuidelijke veldjes, een stuk bij de wilgenrij, de helft van de helling bij de ingang en een klein stukje bij de houten brug. Nu ik toch bezig ben maai ik de strook langs de voorkant ook meteen. Over een maand (half juni) doen we het tweede deel. We maaien de graslandjes 2 keer per jaar. Een keer heel vroeg, tegen de tijd dat de grassen in bloei komen en een keer laat in het jaar (september). We doen niet aan bemesten, zaaien of planten. Door zo'n beheer in dit gebied toe te passen veranderen graslandjes in waardevolle natuurgebiedjes. Tientallen bloeiende plantensoorten hebben hun plekje veroverd tussen alle grasachtigen. Dat ziet er leuk uit maar is vooral goed nieuws voor allerlei insecten, amfibieën, kleine zoogdieren en vogels die zulke bloemrijke graslanden nodig hebben om te overleven."

Maai-experiment: "Afgelopen jaren maaiden we de best ontwikkelde stukken (veel bloeiende planten en geen dicht gras) maar een keer per jaar. De vroege maaibeurt (samen met de nazomer-maaibeurt dus 2 maaibeurten) is nodig om de “saaiste” stukken (veel dicht gras en minder plantensoorten) verder te ontwikkelen. Door die vroege maaibeurt (nog eens) te verdelen willen we testen hoe verschillende plantensoorten reageren op andere maaitijden. Uiteindelijk denken we zo nog meer variatie in de graslandjes te krijgen.”

Bij elke maaibeurt slaan we stukken over
Bij elke maaibeurt slaan we stukken over

Groot onderhoud in 2020– Nazomer-maaibeurt:

Dit jaar hebben we voor het eerst stukken grasland laten overstaan. Dat wil zeggen ongemaaid laten overwinteren ter ondersteuning van de graslandfauna.

Uit Natuurtuin Deze Week over deze maaibeurt: “Vorige week hebben we de zuidelijke strook gemaaid en vandaag wil ik een groot stuk van de rest doen. Hopen maar dat de regen niet doorzet. Met het maaien balanceren we tussen twee adviezen. Voor het ontwikkelen van de flora, de planten dus, moeten we alle graslandjes kort de winter in laten gaan. Zo wordt de stikstofneerslag tegengegaan en blijft de begroeiing meer open. De beste voorwaarden voor een afwisselende flora. De Vlinderstichting heeft liever dat we stukken niet maaien voor de winter. Veel vlinders (maar ook andere insecten) overwinteren als eitje of rups/larve in en tussen de planten. Daarom laten we dit jaar een aantal stukken ongemaaid overwinteren. Volgend voorjaar worden die stukken als eerste gemaaid, zodat we de bloeiende kruiden tussen de grassen niet kwijt raken.”

Afgelopen maandag en dinsdag hebben we met drie mensen telkens een paar uurtjes maaisel opgeruimd. De stapel buiten de poort begint aardig te groeien en er gaat nog veel meer bij komen. We hebben allemaal de indruk dat er dit jaar meer biomassa van de veldjes af komt dan in andere jaren. Lijkt mij ook, maar toch weet ik het niet zeker. We zouden het maaisel elk jaar moeten drogen en dan wegen om te kunnen vergelijken. Daar hebben we de middelen niet voor, dus blijft het bij gissen.”

kruidenrijk grasland
kruidenrijk grasland

Groot onderhoud in 2020 – Ruigte-maaibeurt september.

Na de graslandjes maaien we elk jaar een paar ruigtestroken. Dat zijn stroken met veel struiken of riet die elk jaar of elke 2 jaar gemaaid worden. In 2020 is dat de strook langs de voorkant met veel Rode kornoelje naast de container, een stuk rietkraag van de grote poel en stuk rietkraag van de zuidelijke poel. Bij die twee poelen hebben we meer laten staan dan oorspronkelijk ons plan was. Tijdens het broedseizoen hebben we de Bosrietzanger en de Kleine karekiet gehoord en gezien. Waarschijnlijk hebben beide soorten in de rietkragen gebroed en dat willen we graag bevorderen. Deze schuwe moerasvogels hebben stroken overjarig riet nodig.

Groot onderhoud in 2020 – noordelijke houtwal:

In oktober hebben we een tiental bomen in de noordelijke houtwal weggehaald, overhangende takken afgezaagd en struiken gesnoeid. Het resultaat is dat er meer eenheid is tussen de natuurtuin en het afgeplagde stuk ten noorden van de tuin. Wandelaars hebben vanaf het wandelpad mooi uitzicht op de lage graslandjes, terwijl er toch een goede afscheiding blijft.

noordelijke houtwal
noordelijke houtwal

Groot onderhoud in 2020 – Bosrand elzenbosje:

Uit Natuurtuin Deze Week: “Gisteren heb ik met de bosmaaier de laatste braamstruiken gemaaid. De benzinebosmaaier is een lawaaiig apparaat dat we zo min mogelijk op zaterdagochtend gebruiken. Het snoeiwerk in de bosrand van het elzenbosje is daarmee klaar. Een strook braamstruiken van een paar meter breed laten we staan. Verder is bijna alles kaal. Bijna. Tussen de meer dan manshoge braamstruiken hebben we een Sleedoorn en een Geoorde wilg teruggevonden. Die blijven staan, samen met nog een wilgenstruik bij de houten brug. Nu ze de ruimte hebben, zullen vooral de twee wilgenstruiken snel uitgroeien. Ook de grote wilg die we hebben gesnoeid zal weer uitschieten.

Kleine verschillen van groot belang: Vogels gebruiken vrijstaande struiken of bomen graag als tussenstop. Ook werken deze “uitsteeksels” als windbrekers en geven plaatselijk schaduw. De bosrand loopt grofweg van hoog naar laag. Door hier en daar een onderbreking ontstaat vanzelf veel afwisseling in licht, temperatuur, luchtvochtigheid, windsnelheid. Kleine verschillen die ons nauwelijks opvallen, maar van groot belang zijn voor veel planten en dieren.”

bosrand elzenbosje voor
bosrand elzenbosje voor
bosrand elzenbosje na
bosrand elzenbosje na

groot onderhoud 2020 - Invasieve soorten:

  • Reuzenberenklauw
  • Pachysandra terminalis
  • Late guldenroede
  • Bonte gele dovenetel
  • Canadese kornoelje
  • Veelbloemige roos
  • Tuinwaterlelie

De natuurtuin wordt beheerd in zones (zie groenbeheer nu voor meer informatie). De vier zones worden beheerd met een klein aantal eenvoudige ingrepen. Twee maaibeurten in de zomer en snoeiwerk in de winter. In de natuurtuin wordt niet gezaaid en ook “onkruid” wieden doen wij niet.

Een uitzondering hierop is de bestrijding van invasieve soorten. Invasieve plantensoorten komen niet van nature in Nederland voor en gedragen zich hier, bij gebrek aan natuurlijke vijanden en concurrenten als woekeraars. Door dat woekergedrag ondermijnen ze de inheemse biodiversiteit.

Invasieve soorten in 2020 – Reuzenberenklauw: Opgelost.

Invasieve soorten in 2020 – Pachysandra:

Pachysandra handhaaft zich al ruim 20 jaar in de natuurtuin. Het is een zeer effectieve bodembedekker die het vooral in beschaduwde delen goed doet. Daarom is de plant populair bij tuiniers met lastige tuinen en vormt hij in de natuurtuin een tot nu toe onuitroeibaar probleem.

Jaren geleden hebben we een hele winter besteed aan het met de hand uittrekken van alle stukjes Pachysandra die we konden vinden. Dat werkt gedeeltelijk en tijdelijk. Omdat de plant vanuit kleine stukjes stengel weer kan uitlopen zou dat arbeidsintensieve werk jarenlang moeten worden volgehouden. Dat hebben we opgegeven.

Met name in de bosjes groeit veel Pachysandra. Wanneer de plant zich als klimplant gaat gedragen knippen we de stammen door. Zonnige delen waar regelmatig gemaaid wordt zijn vrij van Pachysandra.

In 2018 werd bekend dat de Buxusmot zich zeer succesvol door Nederland verspreid tot verdriet van eigenaren van buxusstruiken. Ook werd bekend dat de rups van de buxusmot, vooral bij gebrek aan buxus, ook Pachysandra lust. Misschien krijgen we steun uit deze onverwachte hoek en blijkt de Pachysandra na al die jaren toch niet onuitroeibaar. We houden het in de gaten.

Invasieve soorten – Late guldenroede: Opgelost.

Invasieve soorten – Bonte gele dovenetel:

In 2018 zijn we begonnen met de bestrijding van de Bonte gele dovenetel. De plant bedekt steeds grotere stukken in de halfschaduw. Met de toename van de oppervlakte bosrand en ruigte neemt ook dit probleem toe.

Na de najaarsmaaibeurt van 2018 zijn grote oppervlaktes (in het elzenbosje, in de buurt van de voormalige bijenstal) afgedekt met maaisel. Dit werkt niet goed. Najaar 2019 hebben we een oppervlakte in het elzenbosje afgedekt met een laag grond. Ook dit werkte niet goed.

In 2020 hebben we dezelfde oppervlakte in het elzenbosje 3 keer gemaaid met de bosmaaier. Deze werkwijze is afgeraden omdat hij niet goed zou werken. Onze indruk is dat de plant wel degelijk sterk is teruggedrongen. In 2021 gaan we hier mee verder. Net als bij de Late guldenroede zullen we kleine plukjes de komende jaren handmatig moeten opruimen.

verspreiding Bonte gele dovenetel
verspreiding Bonte gele dovenetel
verspreiding Canadese kornoelje
verspreiding Canadese kornoelje

Invasieve soorten – Canadese kornoelje:

Bij de voorbereiding van de winterklus van 2019 in het wilgenbosje hebben we ontdekt dat de Canadese kornoelje een probleem aan het worden is. We hebben het grootste deel van de struiken weggesnoeid in 2019.

In 2020 is enkele keren een deel van de uitlopende struiken weggesnoeid. De komende jaren gaan we hier mee door.

Invasieve soorten – Veelbloemige roos:

In 2019 zijn we begonnen de Veelbloemige roos weg te snoeien. Volgens de boeken zou alleen uitgraven van alle wortels afdoende helpen. Omdat de roos meestal tussen andere struiken en in houtwallen groeit een onbegonnen opgave. Net als de Canadese kornoelje proberen we de Veelbloemige roos uit te putten.

In 2020 is een paar keer een controlerondje gehouden tegen deze struik. Onze strategie lijkt te werken. De grootste struiken zijn weg. Soms schiet de plant op onverwachte plekken op uit stukken wortelstok. Komende tijd blijven controlerondjes nodig.

verspreiding Veelbloemige roos
verspreiding Veelbloemige roos
verspreiding Tuinwaterlelie
verspreiding Tuinwaterlelie

Invasieve soorten in 2020 – Tuinwaterlelie:

Uit Natuurtuin Deze Week: “Jaren geleden heeft een enthousiasteling een waterlelie in de poel geplant. Enthousiasme is niet altijd goed. De geschonken waterlelie is geen wilde (Nymphaea alba) maar een tuinwaterlelie. Deze laatste soort is herkenbaar aan het dikke bladerdek met “kruiende” bladeren waardoor geen zonlicht kan doodringen in de poel. Die eigenschap is ook de reden waarom wij hem vandaag opruimen. Het water is bij de waterlelie nog steeds bijna 2 meter diep. Met het waadpak kan ik een eind de poel in en met de stokzaag snij ik de blad- en bloemstengels onder water af. De stengels zijn hol en lopen vol water. Om de paar jaar doen we dat met het riet in de poel. Dat werkt goed. We zullen zien of dat met de waterlelie ook zo gaat.”

In 2020 hebben we drie keer de bladeren van de tuinwaterlelie onder water afgesneden. De plant lijkt zwakker te worden maar we zullen deze behandeling zeker in 2021 moeten volhouden.

groot onderhoud 2020 - Verbeterprojecten:

  • Demontage voormalige bijenstal.
  • Baggerwerk poelen.

Verbeterprojecten 2020 – Nieuw insectenlab:

December 2020 hebben we de voormalige bijenstal gedemonteerd. Het sedumdak is begin 2020 verplaatst naar de container aan de voorkant.

Verderop, tegen het elzenbosje wordt begin 2021 een nieuw insectenlab gebouwd. Belangrijkste doel daarvan: Het in kaart brengen en bestuderen van de lokale metselbijen. Daarnaast wordt het gebruikt om het publiek te betrekken bij laagdrempelig natuuronderzoek.

voormalige bijenstal
voormalige bijenstal

Verbeterprojecten 2020 – Baggerwerk poelen:

Ook dit jaar is het baggerwerk niet doorgegaan. Een deel van de zuidelijke poel en de grote poel wordt uitgebaggerd door de gemeente.