Natuurtuin deze week


HeksenkruidsteltwantsZaterdag 13 juli 2019: Wil heeft de draden van de accu-heggenschaar gerepareerd. Vorige week heb ik er in mijn enthousiasme dwars doorheen gesnoeid. Vandaag moet blijken of alleen de kabel kapot was of dat er nog meer beschadigd is. In eerste instantie geeft het apparaat geen kik. Na een kleine aanpassing bij de oververhittings-beveiliging werkt alles zoals het hoort. Opluchting. De accu-heggenschaar loopt dankzij het monteurswerk van Wil weer perfect.

Maai-en graafwerk: Afgelopen week heb ik het stuk dat nog afgegraven moet worden en de strook langs de houtwal aan de voorkant gemaaid. Een klusje voor de bosmaaier. Omdat de motorbosmaaier een hoop herrie maakt gebruiken we die liever niet op zaterdagochtend. Zeker niet aan de voorkant van de natuurtuin die pal tegen de woonwijk ligt. Door regelmatig langs de voorkant te maaien blijft er vanaf het wandelpad goed uitzicht over de natuurtuin. Het afgraafwerk gaat een stuk makkelijker nu het gras kort is. Ik steek nu met gemak de bovenste laag met de graswortels af. Vandaag gaan ongeveer 10 kruiwagens de graafheuvel op.

Bosbeheer: We willen nu wel eens weten hoe lang de stihl-accu mee gaat. We gebruiken nog steeds de eerste lading. De accu gaat in de kettingzaag en we gaan elzen ringen in het wilgenbosje. We zijn al lang bezig om geleidelijk de hoge bomen (elzen en essen) uit het kleine wilgenbosje te halen. Er is daardoor een duidelijke opleving te zien van de begroeiing op de bodem en in de struiklaag. Dit willen we verder ontwikkelen. Een wandelpad langs de noordkant van het wilgenbosje hebben we laten dichtgroeien. De bomen aan die kant kunnen we nu allemaal ringen. Geringde bomen zijn een waardevolle leefomgeving voor veel grote en kleine organismen. Dode bomen zitten vol leven en dankzij het extra zonlicht op de bodem leeft het hele bosje op.

Bijzondere insectensoorten: Intussen is Will (met dubbel l) de insectendeskundige binnengewandeld. Hij is al een paar keer in de natuurtuin geweest om die te onderzoeken op wantsen. Wantsen zijn een grote en gevarieerde groep insecten. Will heeft tot nu toe zo'n 70 verschillende soorten genoteerd in de natuurtuin. Daaronder enkele die weinig worden gezien. Bijvoorbeeld de Heksenkruidsteltwants. Een flinke wants die wel wat lijkt op een Langpootmug. De Heksenkruidsteltwants leeft alleen op Heksenkruid en zuigt de plantensappen op. Op schaduwrijke plekjes in de natuurtuin groeit Groot heksenkruid en daar maakt de Heksenkruidsteltwants dankbaar gebruik van. Het is de eerste keer sinds 1980 dat deze wants in onze streek is genoteerd.

Canadese kornoelje: Terwijl Will zijn onderzoek voortzet, ringen wij 24 elzen voordat de accu leeg is. Het vrij knippen van de stammen is eigenlijk het meeste werk. Onder de wilgen staat veel Canadese kornoelje. Een tuinstruik die overal in Nederland is verwilderd. Waar de takken de grond raken wortelt hij en vormt nieuwe uitlopers. Hij staat al jaren in dit bosje maar nu we hier bezig zijn valt hij extra op. Als straks hier meer zonlicht komt zal de Canadese kornoelje het bosje overnemen en wordt de onderbegroeiing weer net zo armoedig als eerst. Met regelmatige snoei-rondes zullen we de tuinplant weg gaan werken.

Leuke verrassingen: We komen ook positieve dingen tegen: Aan de noordkant van het wilgenbosje blijkt Wilde kamperfoelie te groeien. We dachten dat alleen in het elzenbosje een handjevol Wilde kamperfoelie stond. Ook zien we meer Sporkehout dan verwacht. Sporkehout is een kleine boomsoort die belangrijk is voor verschillende vlindersoorten en waarvan de bessen door veel vogels worden gegeten. Ook Wilde kamperfoelie en het Sporkehout zullen het straks beter gaan doen.

Fraaie schijnbok op Bermooievaarsbek

Zaterdag 6 juli 2019: Vandaag staat er weer graafwerk op het programma maar eerst werk ik de buitenhaag bij met de nieuwe accu-heggenschaar. Het is nu de derde keer dat we de buitenhaag met dit nieuwe gereedschap snoeien. Nog steeds gebruiken we de eerste acculading. Tussendoor hebben we daar ook nog houtblokken voor het insectenlab mee gezaagd. Ik vraag mij af wanneer die accu nou eens leeg raakt. Wanneer hij deze snoeibeurt volhoudt stoppen we de accu in de kettingzaag en werken we net zo lang door tot hij leeg is. De buitenhaag is op twee meter na klaar en de heggenschaar houdt er mee op. Ik had verwacht dat de accukracht langzaam zou afnemen maar niet dat hij van het ene moment na het andere zou stoppen. Ik ga de accu verwisselen en ontdek dan pas dat ik met mijn enthousiaste gesnoei dwars door de aansluitkabel heb gezaagd.

Klussen vandaag: Wil en ik bekijken later de schade. De kabel is makkelijk te repareren maar misschien is een nieuwe ook niet duur. Ik zal het komende week uitzoeken. Wil gaat nog enkele uitgelopen bomen te lijf terwijl Rinus en ik cirkel 2 bij het insectenlab verder uitgraven. Ook de zwerfafvalgroep is er weer en maakt zich op voor de ronde door de wijk. We sjouwen weer een flink aantal kruiwagens vanuit de afgraving op de graafheuvel die nu bijna even hoog is als de stenen muur. Om half elf besluiten we dat we koffie hebben verdiend en onderbreken we het gezwoeg. Eigenlijk is het te heet voor dit werk.


Zweefvliegen en wantsen: Na de koffie maken Wil en ik het monitoring rondje. We bedenken hoe we misschien zelf een handige zoekkaart kunnen samenstellen. Voor hommels en vlinders hebben we aan een eenvoudig geheugensteuntje genoeg. Zweefvliegen (een belangrijke groep bestuivers) kunnen we op groep indelen. We kunnen goede voorbeeldfoto's downloaden en op een kaart printen. Rinus heeft Will (met dubbel l) opgebeld om langs te komen om wat petrischaaltjes op te halen. Die kan Will goed gebruiken om zijn insectenvangsten te bestuderen. En nu hij toch hier is neemt hij meteen zijn insectennet mee om nog een ronde door de natuurtuin te maken. Hij heeft inmiddels een indrukwekkende lijst wantsen kunnen noteren.

Gezellig bezoek: Een vader met twee kinderen en later nog twee heren maken een rondje door de tuin. De zwerfafvalgroep is terug en maakt het zich makkelijk bij de container. Ik kijk of ik nog goede foto's kan maken van zweefvliegen en andere insecten. In afgegraven cirkel 1 kom ik een mooie metallic groene kever tegen. We hebben hem al vaker in de natuurtuin gezien het is een Fraaie schijnboktor. Een terechte naam. Aan de overkant van de cirkel zie ik ineens een trouwe tuinbezoeker, de zwart-witte kat,die me vanachter het gras zit aan te kijken. Hij voelt zich op zijn gemak en beschouwt de natuurtuin blijkbaar als zijn privé terrein. Maar hij blijft afstand houden. Op minder dan 10 meter afstand is hij nog niet gekomen.

Inmiddels zijn de meeste bezoekers en zwerfafvalmensen weg en ruimen we de laatste spullen op. Wie weet krijgen we vanmiddag of vanavond een spatje regen. Dat zou niet overbodig zijn want het waterpeil in de grote poel is alweer hard op weg naar de bodem. We merken het van zelf.


Hypericum

Zaterdag 29 juni 2019: Een warme week achter de rug en vandaag knallend heet. Dik 30 graden gaat het worden. De kleine noordelijke poel is nagenoeg droog. In de zuidelijke en de grote poel staat nog ruim water maar het waterpeil is zakt. Het lijkt er op dat we een warme en vooral weer droge zomer gaan krijgen. Ik zie liever een natte moerassige natuurtuin maar het is zoals het is. We zien nog geen reden om het groenbeheer aan te passen. Wat we wel doen is goed kijken en bijhouden wat de droogte doet met alles wat er in de natuurtuin gebeurt.

Ik ben vergeten benzine te kopen maar met het laatste restje krijg ik makkelijk alle paden gemaaid. Daarna knip ik met een heggenschaar wat braamtakken weg. De bramen hebben het goed naar hun zin en de uitschieters groeien tientallen centimeters per week. Niet fijn wanneer die over de paden hangen.

Interessante ontwikkelingen: Ik begin op mijn gemak met het graafwerk. Veel ga ik niet doen met dit hete weer. Het stuk dat vorig jaar is afgegraven is een goed excuus om het graven te onderbreken. Nu de zomer vordert komen hier steeds meer planten in bloei. Daardoor is makkelijker te zien welke soorten het zijn. Er ontwikkelt zich een interessante en afwisselende begroeiing. Een mengsel van planten die ook in de voormalige kruidentuin stonden (Zilverschoon, Damastbloem en een Zuid Amerikaanse IJzerhard bijvoorbeeld), planten die in de graslandjes verderop in de natuurtuin staan (Grote kattenstaart, Moerasandoorn, Witte klaver) en onverwachte nieuwkomers (Citroengele honingklaver, inheemse IJzerhard). Een groot deel van het stuk is niet begroeid en gaat nog gekoloniseerd worden. De komende jaren zijn we hier nog niet uitgekeken.

Onderzoek in de natuurtuin: Wat later komt Rinus binnen en ook hij gaat in heet-weer tempo grond kruien. Wil vernieuwd intussen de banden van de laatste twee kruiwagens. Nu zijn alle kruiwagens voorzien van nieuwe stevige 4-ply binnen- en buitenbanden. Hopelijk maakt dat een einde aan de lange reeks lekken. Roel, de vlinder- en libellendeskundige loopt vandaag door de natuurtuin. Ook hij is benieuwd wat de droogte van vorig jaar met deze insecten gedaan heeft. Wij zijn ook blij met dit bezoek want zo krijgen wij een goed inzicht in de soortenrijkdom aan vlinders en libellen in de natuurtuin. Dit jaar wordt de natuurtuin goed onderzocht. Behalve libellenkenner Roel doorzoekt ook insectendeskundige Will de natuurtuin. Hij gaat de verschillende wantsen in kaart brengen. Deze specialisten zijn een welkome aanvulling op de lijstjes met vangsten van basisscholen die waterbeestjes scheppen en onze eigen informatie over de planten en de ontwikkelingen in het insectenlab.

Appelflappen en een zeldzame libelle: Voorzitter Kees heeft vandaag niet veel tijd maar gelukkig wel om onze watervoorraad aan te vullen en appelflappen voor ons achter te laten. Die gaan met de koffie snel op. Roel komt terug van zijn ronde en vermoedt dat hij een redelijk zeldzame soort heeft gezien. Hij gaat thuis de foto's bestuderen om zekerheid te krijgen. Later mailt hij dat het inderdaad om de Zuidelijke glazenmaker gaat. Een Zuid-Europese soort die waarschijnlijk met het warme weer is meegekomen. Naast deze zeldzame buitenlander heeft Roel vandaag nog twee nieuwe libellen gezien. De Bloedrode heidelibel en de Houtpantserjuffer. Prachtige namen voor schitterende beestjes. In totaal heeft Roel nu 24 libellensoorten in de natuurtuin gezien.

Veel vlinders: Het is verbazend hoeveel vlinders vandaag rondvliegen. Koolwitjes, Citroenvlinders, Grote Dikkopjes en vooral de aantallen Bruine zandoogjes vallen op. We hebben er nog nooit zoveel tegelijk gezien. Ik schat dat er enkele tientallen boven de graslandje en ruigtes van de natuurtuin rondfladderen. Een paar weken geleden hadden we dit niet verwacht. We vonden het aantal voorjaarsvlinders tegenvallen maar de zomervlinders lijken zich prima te redden. Roel was dat ook opgevallen. Rinus zegt dat er bij de excursies van deze week zelfs nog meer vlinders waren te zien. Zo zie je weer dat je niet vaak genoeg de natuur in kunt trekken. Zo gauw je dat niet doet mis je van alles.

Welriekende agrimonieZaterdag 22 juni 2019: Vandaag wordt het warm en komende week heet. Ik heb een bahco meegebracht om de poort te repareren. Voorzitter Kees leidde gisteren een excursie van basisschool Dierdonk door de natuurtuin. Van tevoren wilde hij de poort openen en ging het slot niet open. Het hangslot doet wel vaker moeilijk. We hebben een nieuw slot maar daar moeten nog extra sleutels voor gemaakt worden. Het oude slot zat er en weigerde te gehoorzamen. Met de kinderen in aantocht was een snelle oplossing geboden. Jaren geleden is een van de ogen waarin het hangslot hangt doorgezaagd en omgebogen om een defect hangslot te verwijderen. Het oog is weer rechtgebogen maar de truc zou herhaald kunnen worden. Kees vond geen tang maar wel een hamer waarmee de opstandige poort bedwongen kon worden. Het metalen oog was snel open geslagen. De Dierdonk kinderen konden later door het kordate optreden van voorzitter Kees ongehinderd op excursie in de natuurtuin. Jammer dat Kees niet had bedacht dat de twee hangsloten van de poort en de container verwisseld zouden kunnen zijn. Had hij de andere sleutel geprobeerd dan was hij zo naar binnen gewandeld.

Klussen vandaag: De poort is snel gerepareerd maar bij nog een keer buigen zal het ijzer het begeven denk ik. Ik graaf grond af bij het insectenlab. Ondanks de warmte lukt dat vandaag goed. Voor ik het weet heb ik een tiental kruiwagens naar de nieuwe graafheuvel gebracht. We zijn nu ongeveer halverwege deze fase van het graafwerk. Wil gaat verder met zijn ronde langs de boomstompen. Hij kapt en zaagt uitlopende takken af. Een paar keer per jaar houden we zo'n rondje om te zorgen dat deze bomen uiteindelijk afsterven. Halverwege de ochtend buitelen drie grote honden de natuurtuin binnen. Ze hebben dolle pret met elkaar en luisteren voor geen meter naar de baasjes buiten de poort. De baasjes doen hun best de honden de tuin uit te krijgen en na een tijdje lukt dat ook nog.

Monitoring insecten: Om 11 uur stoppen we met klussen en gaan we monitoren. We lopen komende tijd elke zaterdag proefrondjes om zoekkaarten te testen en te oefenen met het herkennen van (bestuivende) insecten. We komen van alles tegen wat we niet op naam kunnen brengen. Deels omdat de beestjes niet stil willen zitten, deels omdat er best veel onhandige zoekkaarten zijn. Vlinders zijn het makkelijkst te herkennen. We zien verschillende Grote koolwitjes, Dikkopjes, een Blauwtje, een Gehakkelde aurelia en meerdere Bruine zandoogjes. Op sommige plekken tussen het gras zien we Bruine zandoogjes zoeken terwijl er nauwelijks bloemen zijn. We denken dat ze een plek zoeken om eitjes af te zetten. Veel vlinders doen dat op grasplanten. Goed om dit gedrag te zien. Dit kunnen we gebruiken om te bepalen waar we niet maaien bij de nazomer-maaibeurt. Dat spaart ons een beetje werk en helpt de toch al zo geplaagde insectenbevolking een handje.

IVN cursisten

Zaterdag 15 juni 2019: Het regent waarschijnlijk de hele ochtend en morgen is het open dag. Ik weet niet of de anderen komen en besluit om met de heggenschaar de buitenhaag wat vrij te knippen. De haag staat vlak langs de houtwal waarin jarenlang hout is vergaan. De voedingsstoffen die daarbij vrijkomen worden met smaak gegeten door brandnetels en andere planten. Die snelle groeiers moeten we een paar keer per seizoen kortwieken. Door de voorspelde nattigheid heb ik de accu van de accuheggenschaar niet meegenomen. Jammer, want zodra ik met het snoeiwerk begin houdt het op met regenen. Met de handschaar gaat deze klus niet zo snel en netjes maar ik na een uurtje is het toch klaar.

Veelbloemige roos: Met een snoeitang knip ik op drie plekken veelbloemige roos zo ver mogelijk tegen de grond terug. Dit is een rijkbloeiende struik met lekker ruikende bloemen die veel insecten trekt. Om die redenen is hij door groene enthousiastelingen in de natuurtuin gehaald. De plant krijgt de laatste jaren vervelende trekjes. Onder de struik groeit niets anders. Naarmate hij verder uitgroeit wordt dat probleem groter. Bovendien zaait hij zich flink uit. Reden voor ons om de uit oost Azië afkomstige struik op ons lijstje invasieve soorten te zetten. Wanneer we de veelbloemige roos tegen komen snoeien we hem weg. Een website over invasieve plantensoorten geeft ons weinig kans. Zij stellen dat de plant met wortel en al moet worden uitgegraven. Wij zijn liever lui dan moe en proberen de plant eerst op deze manier uit te putten. Hij breidt zich zo in ieder geval niet meer uit en uitgraven kan altijd nog.

IVN: Een cursusgroep van het IVN bezoekt vandaag de natuurtuin. Ze komen waterbeestjes scheppen. De groep verzamelt zich bij de container en Rinus gaat mee als begeleider. Wil is er ook, net als insectenonderzoeker Will (met dubbel l). Terwijl Will naar wantsen speurt en de cursusgroep zich prima vermaakt met het waterleven gaat Wil verder met het controleren van uitlopende boomstompen. Ik graaf nog enkele kruiwagens grond af bij het insectenhotel.

Salamanders: Gaandeweg de ochtend krijgt de cursusgroep gezelschap van een drietal jongetjes dat de voetbal achterlaat om mee te doen met de beestjesscheppers. Tussen twee kruiwagens door neem ik een kijkje op de brug en alweer is de vangst enorm. Van enkele grote spinnende watertorren tot tientallen kleine larfjes en een drietal volwassen salamanders. Ik waag mij niet aan een uitspraak over welke soorten het zijn. We zijn nog steeds bezig uit te zoeken of een salamander die vorige week gevangen is een kamsalamander is of niet. Mij valt op dat er twee bedekt zijn met een vachtje van schimmeldraden. Misschien is het een onschuldig iets, misschien zijn ze serieus ziek. Ik zal een foto opsturen naar de amfibieënclub.

Kleinkinderen: Wanneer de enthousiaste cursisten zijn vertrokken gaat Rinus verder met graafwerk en krijg ik bezoek van twee van mijn kleinkinderen met de ouders. Ook wij gaan op jacht naar waterleven. Twee van de drie voetballertjes zijn nog steeds aan het scheppen en noteren zorgvuldig elke vangst op een telformulier dat ze later inleveren. Ook wij vangen de ene na de andere salamanderlarve. Sinds de stekelbaarzen zijn verdwenen doen die het uitzonderlijk goed. Na een uurtje hebben de kinderen genoeg gevangen en ruimen we op. Onderweg halen we Rinus van het graafwerk, kletsen nog wat na en sluiten af.

slootjesdag 2019

Zaterdag 8 juni 2019: Het is bewolkt, winderig en zo nu en dan valt er een regenbuitje. We hebben stormachtige dagen achter de rug. Ik verwacht een paar omgewaaide bomen te zien. Er liggen een paar dikke takken. Dat is alles. Naast de poort is een zwakke plek in de omheining ontstaan. Iemand klautert blijkbaar regelmatig over de kleine houtwal en dat is niet de bedoeling. De afgewaaide takken gaan in de opening. Volgende week maken we de doorloop beter dicht.

Adderwortel: Bij ons afgraafwerk zijn we gestuit op een stukje dat begroeit is met Adderwortel. Het plantje is daar niet vanzelf gekomen. Het is ooit aangeplant door een enthousiaste tuinier. Tegenwoordig doen we dat niet meer omdat de meeste aangevoerde planten óf niks doen óf juist gaan woekeren en grote problemen geven. Maar de Adderwortel past goed op dit drassige stukje. Afgraven en op de droge graafheuvel gooien zal het plantje geen goed doen. Mijn plan is om de bovenste laag met de meeste Adderwortels af te steken en in de greppel bij de zuidelijke poel te leggen. Daar staat de plant vochtig. De rest van de grond gaat later gewoon op de graafheuvel. De Adderwortels komen door dit gegraaf op drie verschillende plekken terecht. Een deel in de vochtige greppel, een deel op de relatief droge graafheuvel en een deel blijft achter in het afgeplagde stuk. Zo merken we vanzelf waar hij het beste groeit.

Boomstompen: Terwijl ik de Adderwortel transplanteer controleert Wil boomstompen die opnieuw uitlopen. Het zijn bomen die de afgelopen jaren om verschillende redenen zijn gekapt. We willen dat ze afsterven en dus kappen we een paar keer per jaar de verse takken af. Na verloop van tijd geeft de boomstomp het op en wordt hij jarenlang door allerlei grotere en vooral kleinere organismen gebruikt.

Druk bezoek: Tegen tienen stroomt het Jeugd IVN de tuin in. Vandaag is de jaarlijkse IVN slootjesdag en de jeugd komt waterbeestjes scheppen. Een enthousiaste insectenliefhebber komt kijken of er interessante wantsen te vinden zijn in de natuurtuin. Weer wat later komt de zwerfafvalgroep binnen om de verjaardag van voorzitter Kees te vieren. Er wordt een tafel met stoelen klaargezet en koffie en zelfgebakken appeltaart geserveerd. Wil en ik zijn intussen meegelopen met de insectenman. Hij test verschillende plekken in de natuurtuin met zijn schepnetje en beoordeeld daarna zorgvuldig zijn vangsten. We horen veel namen die we niet onthouden maar de man is dik tevreden en benieuwd wat er nog meer te vinden is. Hij komt vaker terug om de natuurtuin systematisch uit te pluizen op wantsensoorten.

Onderzoek: Terug bij de container sluiten we aan bij de feestelijkheden van de zwerfafvalgroep. Het waterbeestjes scheppen is afgelopen. De kinderen en begeleiders brengen de netjes en bakjes terug. Er zijn interessante beestjes gevangen en binnenkort krijgen we een lijstje met de vangsten. Die lijstjes verzamelen we van alle excursies in de natuurtuin. Beginnende en ervaren onderzoekers doen mee aan onderzoek naar biodiversiteit in de natuurtuin en de Bundertjes.

Gele waterkers

Zaterdag 1 juni 2019: De zomer geeft een voorproefje. Het wordt warm en morgen waarschijnlijk 31 graden. Zo gauw ik aan kom krui ik het maaisel weg bij het insectenlab. Het is het laatste restje van de voorjaarsmaaibeurt. Drie volle hooikruiwagens gaan bovenop de takkenhoop in het elzenbosje. Het is nog niet echt warm en het belangrijkste werkje van vandaag zit er alweer op. Terwijl ik de hooikruiwagen opruim meen ik een Wielewaal te horen. Even maar. Wanneer ik echt luister houdt hij op. Stomme Wielewaal. Genoeg andere vogels die zich wel laten horen. Ook de koekoek is er nog steeds bij.

Buitenhaag snoeien: Het laatste maaisel is weg. De voorjaarsmaaibeurt is in iets meer dan 1 week tijd afgerond. Hoog tijd om de accu-heggenschaar weer uit te proberen. Een paar keer per seizoen gebruiken we die om de nieuwe buitenhaag te snoeien. Ik werk nog steeds met de eerste acculading. Vorige keer hebben we de buitenhaag gesnoeid en begroeiing langs de paden een kopje kleiner gemaakt. Vandaag doe ik hetzelfde. Vooral het eerst geplante deel vormt al een dichte haag. Her en der zitten bloemen van de Hondsrozen. Na een uurtje is het klusje gedaan. De accu is nog niet leeg.

Graafwerk: Terug bij de container tref ik Rinus en mensen van de zwerfafvalgroep. Het is weer de eerste zaterdag van de maand en de groep vertrekt vanuit de natuurtuin. Hun spullen bewaren ze in het materiaalhok. Wij gaan verder met ons graafwerk. Erg veel zin heb ik er niet in vandaag. Het is veel te warm om met volle kruiwagens te sjouwen. Boerenzoon Rinus is niet te stoppen en werkt stug door tot het eind van de ochtend. Wil buigt zich over het machine-onderhoud. Ik krui een paar halve kruiwagens de graafheuvel op en steek de rand van het afgegraven stuk schuin af. We moeten hier later makkelijk met de maaimachines kunnen rijden. In de houtwal aan de voorkant is een doorloopje ontstaan. Wil en ik sjouwen een paar takken in de opening. Hopelijk is dit voldoende anders moeten we volgende week nog meer takken halen.

Koffie: Na enige tijd is de zwerfafvalgroep terug. Er is koffie gezet en niet veel later zitten we op de bankjes in de schaduw wat te kletsen. Maria van het jeugd-IVN komt er bij. Volgende week is het slootjesdag en komen de IVN kinderen waterbeestjes scheppen in de natuurtuin. Door alle aanloop is er vandaag niet veel terecht gekomen van ons monitor-uurtje. We hebben ons voorgenomen om elke zaterdag een uur goed rond te kijken wat er in de natuurtuin gebeurt. Daarbij willen we zo veel mogelijk insecten op naam brengen. Volgende week zullen dat waarschijnlijk veel waterbeestjes zijn.


jonge meerkoet in nestZaterdag 25 mei 2019: Afgelopen maandag zijn we begonnen met de voorjaarsmaaibeurt. Vandaag is hij bijna klaar. Dat is vooral te danken aan de hulp die we krijgen van flex-vrijwilligers. Mensen met een druk leven maar die het leuk vinden om toch een paar uurtjes te helpen bij een klus in de natuurtuin. Zeven mensen hebben aan deze maaibeurt gewerkt en er voor gezorgd dat binnen een week bijna alles klaar is. Het hoge deel van de helling bij de ingang is helemaal gemaaid. Het lage grasland langs de noordkant grotendeels ook, behalve een smalle strook langs het pad. De strook langs de knotwilgen is helemaal gemaaid. Op de andere graslandjes hebben we stukken vol bloeiende planten en dun begroeide stukken laten staan. Door op tijd te maaien krijgen de graslandjes een gevarieerde begroeiing. Door geselecteerde delen over te slaan raken de graslandbewoners niet in een klap hun hele leefgebied kwijt.

Moeilijke keuzes: Bij de najaarsmaaibeurt in september worden alle graslandjes gemaaid behalve een paar stroken. Die laten we staan om meer eitjes van vlinders en andere insecten te laten overwinteren. Het was moeilijk om te bepalen wat wel en niet gemaaid wordt. Pinksterbloemen, Echte koekoeksbloemen, Vergeet-mij-nietjes en Boterbloemen doen het dit jaar goed en ze verspreiden zich steeds verder door de natuurtuin.

Vrijdag zijn we begonnen met het bijeen harken van het maaisel. Het maaisel bij de ingang is naar de houtstapel in het berkenbosje gebracht. Vandaag hebben we alle maaisel opgeruimd op de lage graslandjes. Het grootste deel daarvan is op de houtwal aan de oostkant van de tuin gelegd. Alleen het maaisel bij het insectenlab moet nog worden opgeruimd. Dat is voor volgende week.

Succes: We hebben ons voorgenomen het laatste uur rond te kijken en te speuren naar wat er gebeurt in de natuurtuin. Het insectenlab is nu al een succes. Eigenlijk liggen er alleen nog voorbeelden van minder goede insectenhotels. Zacht hout, rafelige boorgaten en scheurende houtblokken. Toch blijken verschillende wilde bijen interesse te hebben. Een aantal kruipt in en uit de gaten en is zelfs eitjes aan het afzetten. Ik herken in Rosse metselbijen en zie twee andere soorten die ik niet ken. Vooral de 6 mm gaten in de plankjes van het IKEA-bedje zijn geliefd.

Eerste meerkoet: Op het eind van de ochtend komen vader, moeder en zoontje de tuin in. Het jongetje roept enthousiast dat ze kikkerdril zoeken. Kikkerdril is er niet meer. Wanneer hij doorkrijgt dat hij met een schepnetje beestjes mag vangen doet dat er ook niet meer toe. Voorzitter Kees en ik zijn ook benieuwd wat er te vangen is en met zijn allen trekken we naar de grote poel. Pal langs de brug is een meerkoetennest met 7 eieren. Net nu is een daarvan uitgekomen en het jong zit verbaasd de wereld in te kijken. Wij kijken terug knippen foto's en wat verderop beestjes scheppen.

Explosie van nieuw waterleven: Het is verbazend wat we vangen. Een paar keer scheppen en er krioelen honderden kleine beestjes in de waterbak. Vooral larven van libellen, haften en salamanders maar vooral kikkervisjes. Veel daarvan hebben al achterpootjes ontwikkeld. Ik verbaas me over de hoeveelheid larfjes. Ik denk dat de droge zomer van vorig jaar heeft geholpen. Toen is de grote poel praktisch droog gevallen en zijn alle stekelbaarsjes verdwenen. Nu die grote eters weg eindigen de meeste larven in de buik van andere waterdieren. Waarschijnlijk zorgt de vissenopruiming voor een rijker en gevarieerder waterleven. Een deel van de diersoorten blijft altijd in het water. Anderen kruipen of vliegen binnenkort rond en profiteren dan van de van de bloemrijke graslandjes rondom de poelen. Na een extreme zomer en een koud voorjaar ziet het er vandaag zonnig uit.

Echte koekoeksbloemZaterdag 18 mei 2019: Hoe alles kan veranderen. Amper twee weken geleden waren we een beetje teleurgesteld wat betreft bloeiende bloemen op de graslandjes. Het voorjaar wilde niet op gang komen. Deze week is de temperatuur wat gestegen, schijnt de zon vaker en overal tussen het gras is nu kleur. Witte Pinksterbloemen, gele Boterbloemen, verschillende tinten blauw van Hondsdraf, Kruipend zenegroen en Vergeet-mij-nietjes, paarse en witte Smeerwortels, rose van Dagkoekoeksbloemen en Echte koekoeksbloemen. Hoe meer je kijkt hoe meer je ziet. Nu Sleedoorn en Meidoorn zijn uitgebloeid komen Vlier en Rode kornoelje in bloei.

Klussen vandaag: We graven weer een stukje grond af bij het insectenlab. Langzaam maar zeker krijgt dit stukje natuurtuin vorm. Het is niet vervelend om elke zaterdag een stukje graafwerk te doen. Toch denken we er over om later dit jaar een gemotoriseerde kruiwagen te huren. Vooral de helling op zeulen met volle kruiwagens is zwaar en kost de meeste tijd. Toch is het dankbaar werk. Ook vandaag worden de vers afgegraven stukken meteen bezocht door metselbijen die leem gebruiken om hun nestjes af te sluiten. De graspaden zijn gemaaid. Het pad vlak voor het insectenlab is gerepareerd. Een wilg die over het pad hing is teruggesnoeid. Met de takken is een opening in de houtwal gedicht. Binnenkort krijgen alle kruiwagens nieuwe binnen- en buitenbanden. Vandaag zijn de banden alvast van de hooikruiwagen gehaald en de lagers ingevet.

Planten komen en gaan: Door ons gemorrel en sjouwen met grond krijgen allerlei planten de kans om te ontkiemen. Door maaibeheer en natuurlijke ontwikkeling zullen er soorten verdwijnen en nieuwe bijkomen. Een knalrode sierpapaver, waarschijnlijk een overblijfsel van de voormalige kruidentuin, zal het niet lang volhouden. De kamille die ineens overal opduikt misschien wel of ook niet. We merken het vanzelf. Ik schat dat het nog twee jaar duurt voordat de begroeiing zich een beetje heeft gestabiliseerd. Het zal interessant zijn om de bewerkte tuingrond en de afgegraven stukken met oorspronkelijke beekdal-bodem te vergelijken.

Kijken is belangrijk: Oud-bestuurslid Agnes en haar plantenvriendin nestelen zich op het bankje bij de ingang. Ze determineren planten en observeren het lentegebeuren. Later komt voorzitter Kees binnen met kleinkind en weer wat later besluiten een vader met zijn dochtertje hun fietstochtje te onderbreken voor een rondje door de tuin. Ook wij blijven niet de hele ochtend klussen. Kijken wat er in de tuin gebeurt is veel belangrijker.

Zon en vlinders: De rietstrook bij de zuidelijke poel zit net als vorig jaar vol weidebeekjuffers. Mooie metallic-blauwe mannetjes en metallic-groene vrouwtjes. Zonder moeite zie ik er meer dan 10. De zon schijnt en niet lang daarna fladderen de eerste vlinders rond. Dagpauwoog, citroenvlinder, oranjetipje en koolwitje, verschillende hommels en andere bestuivers. Morgen is het weer open dag. Hopelijk is het dan ook zo'n mooi weer.

voortgang graafheuvel

Zaterdag 4 mei 2019: Het voorjaar staat even stil. Zon en buien wisselen elkaar af en het is amper 10 of 12 graden. De zwart-witte kat, een vaste bezoeker van de natuurtuin, zit me tevreden vanaf de dikke boomstammen bij de container te bekijken. Verderop kom ik moeder eend met jongen tegen. Ik tel ze snel. Nog maar vier. Twee weken geleden zwommen ze nog met negenen op de noordelijke poel. Jonge eendjes zijn voor veel dieren geliefd voedsel en makkelijk te pakken. Het zal me niet verbazen als de tevreden kat er ook een paar op had. Het aantal bloeiende planten in de graslandjes valt me tegen. Vorig jaar om deze tijd hadden we al aardig wat Echte koekoeksbloemen. Nu is er nog geen te zien. Pinksterbloemen staan er wel maar het lijken er minder dan vorig jaar. Veldzuring en Gewone smeerwortel doen het goed, net als Kruipende boterbloem. Toch bloeit tussen het gras ook van alles. Veel Hondsdraf en Kruipend zenegroen (een blauwe en een roze variëteit) en hier en daar al bloeiende Vergeet-mij-nietjes. Het kan zijn dat de droge zomer voedingsstoffen in de leembodem heeft vrijgemaakt. Dat beïnvloed de begroeiing. Sommige planten profiteren daarvan en het gras schiet hoog op. Planten die het goed doen op onbemeste grond doen het dan slechter.

Klussen: De zwerfafvalgroep is flink op sterkte vandaag. Zeven deelnemers vertrekken op afvaljacht. Wij graven intussen een stuk grond af bij het insectenlab. Voor het gebouwtje blijft een strook van een meter of vier breed liggen. Ook wanneer de afgegraven stukken nat zijn kunnen de insectenhotels van dichtbij bekeken worden. Ik ben de tel kwijtgeraakt maar ik schat dat we twintig tot dertig kruiwagens graszoden en grond hebben versjouwd. Langs de onderkant van de nieuwe graafheuvel liggen stapels graszoden. De bovenste rand is bedekt met een laag grond. Met enige moeite zijn kruiwagens de heuvel op te duwen. Over de hele breedte gaan we gelijkmatig grond aanbrengen zodat de heuvel opgehoogd wordt tot de bovenkant van de stenen muur.. We hebben ook gaten geboord in bakstenen en blokken haagbeukhout en daarmee het insectenlab uitgebreid.

Speuren: We hebben geluk en hoeven maar een keer te schuilen voor een regen- en hagelbui. Toch nemen we de tijd voor wat speurwerk door de tuin. De Meerkoeten zijn weer eens eigenwijs geweest en pal langs de brug hebben ze een nest gebouwd met 7 eieren. Je zou verwachten dat een beetje verstandige vogel het nest wat beter zou verstoppen maar daar hebben deze Meerkoeten geen boodschap aan. Wanneer we vanaf de heuvel over de graslandjes kijken vallen de aantallen Pinksterbloemen toch mee. In tegenstelling tot vorig jaar staan er geen grote groepen vlak bij elkaar. Dit jaar staan ze heel gelijkmatig verdeeld over alle lage veldjes. Ze vallen zo vanaf de paden minder op maar hebben het toch niet slecht gedaan. Wanneer de zon schijnt verschijnen de insecten. Vooral op een windluwe plek als bij het insectenlab gebeurt dat snel. We zien een Oranjetipje en een Landkaartje op de Look zonder look. Een plant die het al jaren goed doet in de natuurtuin. Verder veel vliegen en wespjes en akkerhommels. Het is geen goed insectenweer vandaag. Te koud. Maar er zullen nog warme dagen genoeg komen.

pad tussen de stenen

Zaterdag 27 april 2019: Morgen is de eerste open dag van het seizoen. Het ziet er slecht uit wat betreft het weer. Vandaag trouwens ook. Het is kil en in de loop van de ochtend gaat het regelmatig hard regenen. De vogels vinden het geweldig. Vooral in de bosjes is het een levendige boel. Ik ben niet zo thuis in vogelgeluiden. Welke vogels ik hoor weet ik niet maar het is van alles door elkaar. Eén soort herken ik wel. Ergens vandaan klinkt de eerste koekoek van het jaar. Een koekoek klinkt altijd alsof hij ver weg is maar misschien zit hij in een boom vlakbij. Je hoort hem vaker dan dat je hem ziet. Vorig jaar heb ik er voor het eerst een gezien die tak tot tak leek te springen. Die zal ook tevreden zijn met alle vogelactiviteit. Genoeg nesten om een koekoeksei in achter te laten.

Bloemen en bloesems: Net nu de Vogelkersen uitgebloeid zijn nemen de Meidoorns het over en staan vol witte bloesem. Dankzij ons kapbeleid komt er meer zonlicht in het elzenbosje en dat is te zien aan de lijsterbessen die daar nu bloeien. Op de graslandjes zijn veel bloemen te ontdekken. Kruipend zenegroen en vooral Hondsdraf zijn op steeds meer plekken te zien. Ook paardenbloemen zien we overal.

Droogte: Het lijkt alsof er minder Pinksterbloemen staan dan vorig jaar. Het kan zijn dat de droogte van vorige zomer nog lang gevolgen heeft. Wanneer de grondwaterstand daalt kan zuurstof diep doordringen in de bodem en door chemische reacties komen dan voedingsstoffen vrij. Misschien krijgen we daardoor komende tijd meer grassen en minder typische beekdalplanten. Het zal dan even duren voordat we die extra voedingsstoffen weer weggemaaid hebben. Het is nog vroeg in het seizoen. Wie weet valt het mee.

Eenden: Op de kleine noordelijke poel zwemt een eendenkoppeltje met 9 jonge eendjes. Waar ze hun nest hebben gehad is zoals altijd onbekend. Een paar graspollen zijn genoeg voor ze om zich te verstoppen. We treffen twee wandelaars die ook een rondje door de tuin maken. Ze hebben ook verderop jonge eendjes gezien. Blijkbaar doen wilde eenden het goed hier in de buurt.

Klussen: Alle betonklinkers liggen nu op hun plek bij de stenen muur. De basis voor de graafheuvel is dus klaar. Er is een beginnetje gemaakt met het afgraven. Een stuk of 10 kruiwagens grond liggen op de klinkers. Bakstenen en oude dakpannen zijn in het insectenlab gestapeld. Er zijn gaten geboord in een aantal houtblokken. Het is zacht wilgenhout dus de boorgaten blijven ruw. Dit worden voorbeelden van hoe een insectenhotel niet gemaakt moet worden.

smeerwortel

Zondag 21 april 2019: Zaterdag had ik andere dingen te doen dan rondscharrelen in de natuurtuin. De machines die we vorige week hebben getest zijn gisteren schoongemaakt. De laatste betonklinkers zijn uit de voormalige kruidentuin gehaald en hoeven alleen nog op hun plek te worden gelegd. Daarna dekken we alles af met grond. Dat doen we op ons gemak. Elke zaterdag een beetje dan zijn we komende winter klaar met de inrichting in dit stuk natuurtuin.

Bodemonderzoek: Vandaag neem ik grondmonsters en noteer planten die in bloei gekomen zijn. We zijn door de hele natuurtuin in de bodem aan het meten op zuurgraad en voedingsstoffen. Langs de voorkant zijn om de 5 meter monsters genomen vanaf de zuidpunt tot aan de noordkant, 26 stuks. Nu ben ik met de tweede rij monsters bezig. Vijf meter vanaf de eerste rij en weer om de 5 meter van de zuidkant naar het noorden. Zo werken we de hele tuin door en krijgen we een gedetailleerd beeld van de bodemtoestand. Daarmee kunnen wij ons beheer beter afstellen.

Bloeiende planten: Al wekenlang valt de groene specht op. Ook nu roept hij de hele ochtend. Ik kan mij niet herinneren dat hij in vorige jaren ook zo fanatiek was. Ik loop een rondje door de tuin en noteer de planten die in bloei zijn gekomen. Hondsdraf is zich enorm aan het uitbreiden. Op verschillende plaatsen groeien grote groepen van het plantje tussen het gras. Op de lage graslandjes steken Pinksterbloemen de kop op. Paardenbloemen zijn aan een opmars bezig en de Smeerwortels komen in bloei. In de bosranden is te zien dat er steeds meer Gewone vogelkers in de tuin staat en ook de Wilde lijsterbes begint in bloei te komen. De meeste planten springen niet in het oog. Kleine veldkers staat al weken massaal in bloei maar valt pas op wanneer je er op let. Hetzelfde geldt voor een mannetjesereprijs waar ik bijna op trap midden op het pad.

Hoe meer je kijkt hoe meer je ziet: Tussen het gras en met gesloten vleugels valt hij nauwelijks op. Toch houdt zich daar een Oranjetipje verstopt, wachtend tot het warmer wordt. Vlinders leven eigenlijk maar heel kort als vlinder. Enkele dagen tot hooguit enkele weken. Ze leven veel langer als rups. Als vlinder planten de rupsen zicht voort en daarna is het afgelopen. De timing van dit Oranjetipje is perfect. Er bloeien tientallen pinksterbloemen en dat is de belangrijkste plant voor deze vlindersoort.

Hondsdraf tussen het gras

Zaterdag 13 april 2019: Het bijen tellen wordt niks vandaag. Terwijl ik naar de natuurtuin fiets vriest het nog een paar graden en de rest van de dag blijft het kil. Bij zulke lage temperaturen vliegen bijen niet graag. Morgen wordt iets warmer weer verwacht maar het bijentelweekend van Nederland zoemt zal volgens mij dit jaar geen succes worden. Niet alleen bijen blijven binnen met deze kou, bijentellers net zo goed.

Accu heggenschaar test: Dankzij de sponsorloop van de Dierdonkschool hebben we een paar accumachines aan kunnen schaffen. Die testen we komende tijd op hun bruikbaarheid voor het groenbeheer. Als eerste proberen we de accu heggenschaar. Ik wandel met het apparaat een paar keer langs de buitenhaag en klaar. In geen tijd is de hele haag gedaan. Binnen werk ik her en der de zijkanten van de wandelpaden bij en ook daar ben ik niet lang mee bezig. Dit apparaat is geslaagd.

Maaibalk test: Daarna is de messenbalkmaaier aan de beurt. Dit apparaat hebben we al jaren maar de maaibalk was helemaal versleten. Nu zit er een nieuwe op. Die hebben we uit onze eigen onderhoudspot betaald. Eind volgende maand is de eerste maaibeurt van dit seizoen en dan hebben we hem hard nodig. Terwijl Wil vlug alle takjes weghaalt stuur ik de maaimachine heen en weer over de strook aan de voorkant van de natuurtuin. Alweer succes. De machine loopt precies zoals hij moet. Korte tijd later ligt de hele voorkant van de natuurtuin er netjes bij. Gras gemaaid en haag geknipt.

Bezoekers: Intussen zijn een vader, moeder en dochter binnengewandeld en bij Rinus terechtgekomen die straatwerk aan het opruimen is. Ze gaan naar de grote poel om te zien of er al waterbeestjes zijn te scheppen. Eigenlijk is het veel te vroeg in het seizoen en veel wordt er niet gevangen. Het enthousiasme is er niet minder door. Een paar slakjes en de eerste kikkervisjes van het seizoen zijn ook mooi. Wat later maakt een vader met twee kinderen ook een rondjes door de tuin en komt oud bestuurslid Agnes nog binnengewandeld. Gezien het koude weer is het best druk vandaag.

Accukettingzaag test: Wil test de accu kettingzaag. Hij gebruikt meteen de nieuwe beschermingsmiddelen. Bij het zagen dragen wij nu een bosbouwhelm, zaagbroek, handschoenen en zaaglaarzen. We zijn aardig professioneel uitgerust tegenwoordig! We zagen een stuk of vijf schijven van een dikke omgezaagde wilg en een stuk of vier van een omgewaaide haagbeuk. De accu kettingzaag gaat overal doorheen als boter. Vooral het ontbreken van herrie is een vooruitgang vergeleken met de motorzaag. Om nog te zwijgen over de benzinewalm die er nu niet hangt. Beide accu apparaten zijn met vlag en wimpel geslaagd. De komende tijd gaat uitwijzen hoe de accu's het gaan uithouden. De afgezaagde blokken leggen we alvast in het insectenhotel Volgende week beginnen we met gaten boren.

Klussen vandaag: Een flinke hoeveelheid betonklinkers opgeruimd en in de graafheuvel verwerkt. Als we dit tempo volhouden kunnen we volgende maand op ons gemak met het grondverzet beginnen. De accumachines zijn tot volle tevredenheid getest. De nieuwe messenbalk is getest en werkt perfect. De buitenhaag is gesnoeid, zijkanten van de paden bijgewerkt en de strook langs de voorkant is gemaaid. We lopen nog een kort rondje en sluiten dan af.

noordeijke poel

Zaterdag 6 april 2019: Vandaag en morgen krijgen we lenteweer. Ideaal om te oefenen voor de nationale bijentelling van volgend weekend. Enkele natuurorganisaties werken samen in het initiatief “Nederland zoemt” om iedereen eens goed naar de wilde bijen om ons heen te laten kijken. Wij hebben pech. Nu we met een handige gratis zoekkaart van de organisatie rondlopen zit de zon achter de wolken en waait er een kil windje. Er staat al van alles in bloei en vorige week vloog er van alles rond bij de bloemen maar nu laten de bestuivers zich niet zien. Her en der flitst iets heen en weer tussen de bloesem maar te snel om te zien wat het is. Vlinders zijn wat langzamer dan de rest en we herkennen een koolwitje, een oranjetipje en een dagpauwoog.

Bloemen: Vooral tussen het gras bloeit nu van alles. Doodnormale als Paarse dovenetel, Kleine veldkers, Paardenbloem, Hondsdraf. Zeldzame als Gulden sleutelbloem en Slanke sleutelbloem. Voorzitter Kees is terug van de ronde met de zwerfafvalgroep en we bespreken de excursies die komende tijd naar de natuurtuin komen. Langs de grote poel ontdekken we een bloeiende Dotterbloem. We zijn hem jaren kwijt geweest maar vorig jaar hebben we hem weer in bloei gezien en vandaag is hij er weer. Ik ben benieuwd of die zich de komende jaren nog gaat uitbreiden. Hetzelfde geldt voor de bosanemonen. Een dik jaar geleden hebben we 250 wortelstekjes uitgezet op verschillende plaatsen in de natuurtuin. Alleen bij de stenen muur komen enkele blaadjes boven de grond. Geen enkele bloem. Ik weet niet of ergens in de Bundertjes vrijwillig bosanemonen groeien dus misschien horen ze hier niet eens thuis. Misschien staan ze toch goed en hebben ze wat meer tijd nodig.

Vogels: De hele ochtend horen we de typische roep van de Groene specht. Zijn “lach” klinkt vanuit allerlei richtingen maar we komen er niet achter of het verschillende Groene spechten zijn of één die zich telkens verplaatst. Ook Groene spechten gebruiken oude rotte bomen om nesten in te maken. Voedsel halen ze ergens anders. Bonte spechten kunnen halve bomen slopen op zoek naar larven en insecten. Groene spechten eten vooral mieren en daarvoor zoeken ze op de grond naar mierennesten.

Klussen: Het frame voor het insectenhotel is klaar. Er liggen nu op 4 hoogtes planken. Met het stapelmuurtje erbij hebben we nu 5 lagen van ruim 5 meter waar kleine insectenhotels op gezet kunnen worden. Links en rechts van de planken hebben we nog stukken van een halve meter breedte over. Ruimte genoeg voor probeersels en wilde experimenten. De goot van het insectenhotel is opnieuw gemonteerd en gelijmd. Volgende week gaan we de eerste houtblokken zagen.

eend bij de zuidelijke poel

Zaterdag 30 maart 2019: Het is een paar dagen lente. De sleedoorns bloeien en bij de ingang doen een paar zoete kersen mee. In het gras komt meer kleur. Kleine veldkers, paarse dovenetel, hondsdraf, speenkruid en paardenbloem. Overal zijn vogelgeluiden. Vooral de bosjes en de rommelige bosranden zijn in trek. We zien merels (een bijzondere vogel aan het worden) koolmezen, winterkoninkjes en allerhande kleins dat we niet herkennen. Houtduiven en kraaien kiezen meer door de boomtoppen. Achter het insectenhotel is een specht bezig een dode boom te strippen. Hij roffelt en pikt en trekt stukken bast weg. De boom is niet toevallig dood. We hebben hem geringd zodat hij verzwakt, afsterft en langzaam vergaat. Tijdens dat proces worden stam, wortels en takken bewoond en opgegeten door talloze organismen. Wat wij een dode boom noemen zit in werkelijkheid boordevol leven. De specht weet dat ook.

Nog meer lente: In de zuidelijke poel woont nog steeds een koppeltje eenden. Verderop in de grote poel heerst nu een paartje meerkoetjes. Meerkoetjes dulden geen buren. De eenden en waterhoentjes die hebben geprobeerd hier iets te beginnen zijn verjaagd. Gelukkig voor de kikkers beschouwen meerkoetjes hen niet als concurrenten. In de overloop van de grote poel liggen ongeveer twintig klodders kikkerdril. Het mooie weer lokt ook andere bezoekers. Opa en oma komen met twee kleinkinderen een kijkje nemen. Oud-bestuurder Agnes is met vriendin op plantenexpeditie in de natuurtuin. Er wordt wat gebabbeld en snel genoeg zoekt iedereen de eigen weg.

Graafhelling: De helling die we tegen de muur aanleggen wordt al gebruikt terwijl we maar net met de aanleg begonnen zijn. Een konijn heeft een hol gegraven dat onder de stenen door loopt. Precies waar de helling voor bedoeld is. Er komen nog een paar lagen stenen bij en het geheel wordt daarna afgedekt met grond die we afgraven. We hopen dat de helling als graafheuvel gebruikt gaat worden en dit konijnenhol beloofd wat.

Klussen vandaag: De overbodig geworden composthoop is opgeruimd. Rondom waren betonklinkers gestapeld die nu in de graafheuvel zijn verwerkt. De compost, eigenlijk vooral wortelkluit van klimop, is afgegraven en in de bossloot gedumpt. Een paar “zachte” bakstenen gaan naar het nieuwe insectenhotel. Ook daar zijn gaten in te boren. Wie weet wat daar in gaat zitten. We ruimen nog een stuk tuinpad op. Een stuk of vier kruiwagens met betonklinkers gaan naar de graafheuvel. Het gerepareerde aggregaat werkt perfect. We monteren 7 blokken tegen de voorkant van het insectenhotel. Volgende week hebben we een waterpas en monteren we de goot op de blokken. Het is mooi weer en het laatste uur besteden we nuttig met het rondkijken in de tuin.

lentebuien

Zaterdag 23 maart 2019: De eenzaam bloeiende sleedoorn van vorige week heeft gezelschap gekregen. In de insectentuin staat een groepje sneeuwwit te stralen en in de nieuwe buitenhaag doen verschillende kleine sleedoornstruikjes dapper mee. Het is niet het enige lenteverschijnsel. Tussen de takken van een wilg struinen hommels de katjes af. Deze wilg heeft vrouwelijke katjes en levert dus geen stuifmeel maar wel nectar. Hommels maken niet veel honing. De nectar die ze drinken dient direct voor het eigen energieverbruik. Veel hommels vliegen er nog niet rond. Aan het eind van de zomer sterven alle hommelvolken uit. Alleen de koninginnen blijven in leven en overwinteren bijvoorbeeld in een oud muizenhol. In het voorjaar start de hommelkoningin helemaal opnieuw met een volk. Het duurt dus even voordat het nest weer op volle sterkte is. Afhankelijk van de soort kunnen dat enkele tientallen tot een paar honderd hommels zijn.

Bezoek: Een dame komt de tuin ingewandeld en loopt richting de lage graslandjes. Niet voor lang want ze heeft geen laarzen aan en op de veldjes staat nog steeds een linke laag water. Ze geeft de moed niet op en wandelt via de andere richting rond. Na enige tijd is ze terug en we praten wat over het insectenproject en de reeën. In deze tijd van het jaar moet je nog goed zoeken voor mooie natuurverschijnselen. Ze is van plan om later, wanneer de lente beter op gang is terug te komen.

Zwerfafval: Plotseling staan twee mensen van de zwerfafvalgroep in de tuin. Ze hebben ontdekt dat vandaag een opschoondag voor zwerfafval georganiseerd is door de gemeente. Die laten ze niet aan zich voorbij gaan. Snel worden de spullen gepakt en gaan de twee op pad.

Bosanemoon: Bij de stenen muur ontdek ik ineens de typische blaadjes van de bosanemoon. Eind 2017 hebben we op verschillende plekken in de tuin zo'n 250 wortelstekjes geplant om te kijken of de plant zich in de natuurtuin wilde vestigen. Een uitzonderlijk experiment omdat we normaal gesproken niets planten of zaaien. Vorig jaar was er geen spoor van de plant te ontdekken. Wij hadden hem al afgeschreven maar nu blijkt hij het voorzichtig toch te willen proberen. Of de bosanemoon doorzet en een vaste natuurtuinbewoner wordt zal nog moeten blijken.

Toneel spelende pad: Al doende verstoor ik een andere vaste bewoner. Vanuit een spleet in de stenen muur rolt een pad, nog half in winterslaap op de grond. Hij is veel te traag om effectief weg te vluchten en doet wat padden altijd doen wanneer ze in gevaar zijn: toneel spelen. De pad verstart en kijkt erbij alsof hij door een heel vervelende ziekte is getroffen. Hij houdt dat net zo lang vol als ik daar blijf dus laat ik hem maar. Zo gauw ik weg ben zal hij terug kruipen tussen de stenen.

Klussen vandaag: Wil heeft de benzineaanvoer van het stroomaggregaat helemaal schoongemaakt en het apparaat draait goed. Hopelijk blijft dat zo want het kleine aggregaat dat ik van thuis had meegenomen heeft net vandaag besloten geen stroom meer te leveren. Het opnieuw ophangen van de regengoot aan het insectenhotel zal nog een weekje moeten wachten. Wel zijn de houtblokken voor de regengoot geolied tegen de nattigheid. Loszittende schroeven van de verticale planken zijn vastgezet. Een smalle strook rondom het insectenhotel is vrijgemaakt van begroeiing. De stapel betonklinkers is nu helemaal weg en aan de andere kant van de stenen muur uitgespreid. Wanneer alle klinkers daar liggen dekken we ze af met grond die we bij het insectenhotel afgraven.

Tegen twaalven is het zwerfafvalduo terug en komt voorzitter Kees er ook bij. Er wordt koffie en thee gezet en even bijgekletst. Ik ben de enige die vandaag sleutels bij zich heeft en moet op tijd weg. Met zachte hand dring ik het gezelschap richting de uitgang en sluiten we af.

water in de natuurtuin

Zaterdag 16 maart 2019: Helmond Noord was ooit een moeras. Vandaag lijkt het daar weer een beetje op. Het grootste deel van de natuurtuin staat onder water. Alsof het de normaalste zaak van de wereld is zwemmen er wilde eenden op de lage graslandjes. Ze slobberen voedsel op uit het ondiepe water. Wilde eenden zijn niet kieskeurig en eten net zo makkelijk gras als waterplanten of brood of kleine beestjes. Rond deze tijd scharrelen elk jaar een paar eenden door de tuin. Aangetrokken door het water en de ruigtes vinden meestal een of twee koppeltjes een plek om te broeden. Dat merken we pas een paar weken later wanneer moeder eend zich met de kleintjes op de poelen waagt. Niet eerder. Wilde eenden zijn meesters in het verstopt houden van hun nest. Net als voorgaande jaren zit er nu een koppeltje in de zuidelijke poel bij de insectentuin. Misschien is het telkens hetzelfde stel want ik lees dat wilde eenden wel 15 jaar kunnen worden. Aan de andere kant van de natuurtuin, op de ondergelopen graslandjes, heeft een vrouwtjeseend de interesse van een stuk of zes mannetjes. Een mag vlakbij haar blijven. De anderen hangen zo dichtbij mogelijk rond.

Klussen vandaag: Vanwege de nattigheid heb ik het elektrisch gereedschap thuis gelaten. Vandaag geen klus in het insectenhotel. Een stuk of 15 kruiwagens met betonklinkers gaan van de ene kant van de muur naar de andere. In lagen uitgespreid vormen ze straks de basis van een helling op het zuiden. Ongeveer de helft van de klinkerstapel is nu verwerkt. Belangrijkste klus vandaag is het opruimen van omgewaaide bomen die hinderlijk over de paden en graslandjes liggen. Een boom is vanuit de houtwal aan de zuidkant in de insectentuin gevallen. Een kleintje ligt over het pad langs de insectentuin en een flinke haagbeuk is op het graslandje bij de ingang terecht gekomen. Na een uurtje is alles aan kant.

Spechten en mollen: Voorzitter Kees en vogelfotograaf Frank komen een kijkje nemen. Ze wandelen naar de ijsvogelwand. Misschien zijn de ijsvogels weer aan het nestelen. Dat blijkt niet het geval. We wijzen Frank op een kleine boom waarvan de bast tot op grote hoogte lijkt te zijn losgetrokken. Wij denken dat het een specht is geweest maar weten het niet zeker. We lopen met zijn allen naar het elzenbosje en bekijken het dode boompje. Ook Frank denkt dat een specht de boom te lijf is gegaan. Blijkbaar was het de moeite waard om praktisch het hele boompje te villen. Er zal dus genoeg eten in hebben gezeten. Eten voor een specht betekent houtbewoners. Die zien we dus nooit, behalve wanneer een specht ze ontdekt en zijn eetsporen achterlaat. Eigenlijk een beetje zoals bodemdieren meestal onzichtbaar blijven totdat molshopen duidelijk maken dat ze er zitten en lekker smaken.

Succesvolle rommel: De takkenhopen op verschillende plekken in de natuurtuin blijken een groot succes. De takken zijn afkomstig van snoei en kapwerk. Snoeitakken worden door ons niet opgeruimd en al helemaal niet gehakseld. Als ze in de weg liggen gaan ze in de houtwallen of op rommelhopen. Lekker makkelijk en zonder onkosten krijg je zo een flinke verhoging van de natuurwaarden. Het was ons in de winter al opgevallen dat groepen kleine vogels graag tussen de rommelige takken rondscharrelen. Nu het voorjaar begint blijft het druk. Je hoeft bij zo'n takkenhoop nooit lang te wachten voordat er iets gebeurt. In korte tijd zien we verschillende keren een winterkoninkje of iets ander kleins in of uit de wirwar vliegen. Ongetwijfeld zullen er veel nesten gebouwd worden dankzij de ondoordringbare takkenjungle. Slim niksdoen is vaak het beste natuurbeheer. Het is weer ruim na twaalven wanneer we de natuurtuin afsluiten.

insectentuin in wording

Zaterdag 9 maart 2019: In de bosrand bij de zuidelijke poel staat een sleedoorn in volle bloei. De takken zijn dik bezet met witte bloemen en lijken bedekt met sneeuw. De witte sleedoorn staat te schitteren tussen het beigebruin van oude rietstengels, nog bruine struiken die en stammen van elzenbomen. Als een spreekwoordelijke lentebode. Een paar meter verderop staan ook sleedoorns. Ook dat groepje bloeit elk jaar uitbundig maar altijd later dan deze ene. Ook bij de sleedoorns in de nieuwe buitenhaag moeten de knoppen nog open gaan. We vragen ons af waarom we elk jaar dit verschil in bloeitijd zien. Wil vermoedt dat het aan de standplaats ligt. Ik denk dat het genetische variatie is. De eenzame bloeiende sleedoorn is niet tegelijk met de andere struiken gezet en komt volgens mij van een andere boomkweker. Ook in plantsoenen zijn sleedoorns te zien die volop bloeien en andere sleedoorns die weinig laten zien.

Meer vroege bloeiers: Een iets anders ingestelde genetische klok of een beetje meer zon? We weten het niet maar wel dat het een mooi gezicht is. Vroege bloembezoekers zullen er ook blij mee zijn want de meerderheid van de voorjaarsbloeiers moet nog op gang komen. Er komt wel steeds meer kleur. Een paar weken geleden vond ik een enkele kleine veldkers in bloei. Nu staan op sommige plekken tientallen exemplaren met kleine witte bloemen tussen het gras. Her en der een paarse dovenetel, gele paardenbloemen en de bonte krokussen bij de ingang natuurlijk.

Bloembezoekers: Bloeiende wilgen geven geen nectar maar zijn van levensbelang voor verschillende hommels en wilde bijen. Ze zijn afhankelijk van wilgenstuifmeel om hun nakomelingen te kunnen voeden. Naast de container staat een bosje wilgen. Bijna meteen zien we een hommelkoningin druk bezig de wilgenkatjes af te stropen. Het is een dikke aardhommel bedekt met geel stuifmeel. Een meter verderop een wat kleinere hommelsoort. Een boomhommel. Blijkbaar hebben ze allebei een nest opgestart en verzamelen nu voedsel voor de eerste generatie werksters.

Mensen: Ook mensen reageren op de lente. In de winter zien we vaak alleen de vaste hondenuitlaters maar nu komen ook een paar keer wandelaars zonder huisdier langs. De hele ochtend is rondom de natuurtuin het enthousiaste geluid van groepjes kinderen te horen. Soms komt een groepje met hun begeleiders langs en stopt bij de ingang. De scoutinggroep heeft een soort speurtocht met opdrachten door de Bundertjes georganiseerd. De tekst op het informatiebord bevat blijkbaar een van de opdrachten.

Kikkergewoontes: In de overloop van de grote poel ligt een plak kikkerdril. Misschien liggen de eitjes van het koppeltje van vorige week er ook tussen. Ook weer zoiets typisch trouwens. Elk jaar ligt bijna alle kikkerdril van de bruine kikker op precies dezelfde plek. Hooguit met een paar meter verschil tussen de jaren. Reigers hebben dat in de gaten. Ook vandaag staat er een doodstil op wacht in het water van de overloop. Er zullen dit jaar zullen weer aardig wat kikkers sneuvelen in een reigermaag. Dat lijkt geen effect te hebben op de kikkerbevolking. Ze zijn niet te tellen maar we hebben het idee dat er de laatste jaren meer kikkers en padden in de natuurtuin leven. Dat zou kunnen door de vernatting of doordat ze meer voedsel vinden in de graslandjes. Misschien vinden ze in de ruigtes en onder het dode hout meer en betere overwinteringsplekken. Er is nog steeds meer dat we niet weten dan wel.

Klussen vandaag: Insectentuin: Alle klinkerpaden die opgeruimd worden zijn blootgelegd. Een paar kruiwagens grond en betonklinkers naar de nieuwe klinkerheuvel gekruit. Algemeen: Omgewaaide bomen weggezaagd en pad vrijgemaakt. Losgewaaide dakbedekking materiaalhok tijdelijk met stenen vastgezet. Benzinepomp stroomaggregaat gerepareerd. Insectenhotel: Plankjes op maat gezaagd voor beter ophangen goot. Uitneembaar maken van de ramen met gaas (gaten boren, slotbouten plaatsen, schroeven doorslijpen).

werkzaamheden insectenproject

Zaterdag 2 maart 2019: Het is niet meer zo zacht als vorige week maar de lente lijkt op gang gekomen. Het insectenproject blijft voorlopig vast onderdeel van ons programma. We hebben al een paar kruiwagens grond weggehaald uit het tweede stuk dat we afgraven. Ik leg een deel van de paden bloot die ook daar door ijverige tuiniers zijn aangelegd. Er ligt een belachelijke hoeveelheid straatwerk verborgen onder de grasmat. Al schrapend komen steeds meer stenen aan het licht.

Voortschrijdend inzicht: Dertig jaar geleden was het helemaal in om een “instructietuin” met paden, perkjes en kruiden aan te leggen. Tegenwoordig stellen wij bij elke klus de vraag: Wat is het effect op de natuurlijke omgeving. Het beheer richt zich nu op het versterken van de natuurwaarden die er nog zijn, in plaats van er tegenin te werken. Die vooruitgang in denken levert voorlopig een hoop opruimwerk op. We smeren deze klus dan ook uit over het hele jaar en doen elke zaterdag een klein stukje.

Kikkers: Ineens vallen de kikkers op. Eerst zie ik er eentje. Hij doet zijn best om niet door mij gezien te worden. Hij is nog bedekt met kloddertjes grond. Misschien is hij door mijn gerommel uit zijn overwinteringsplek verjaagd. Wat later kom ik een koppeltje tegen. Een mannetje houdt een met eitjes gevuld vrouwtje tegen zich aangedrukt. Het mannetje is alert en zit vol energie. Ik moet mijn best doen om het tweetal op de foto te krijgen. Telkens springt het mannetje, het vrouwtje onder zich meezeulend, weg van de camera. Na een paar keer knippen laat ik ze maar met rust.

Klussen: De mensen van de zwerfafvalgroep komen binnen. Ze zoeken de spulletjes bij elkaar en trekken de wijk in. Wil gaat weer proberen het aggregaat aan de praat te krijgen. Ik krui nog een paar ladingen gras weg. Intussen heeft Wil ontdekt dat het probleem bij de benzineaanvoer ligt. Misschien is de pomp verstopt of kapot. Volgende week nader onderzoek. We klussen nog even aan het insectenhotel. De goot hangt niet goed. Wil schroeft hem los en ik zaag enkele stukjes hout op maat.

Lente: Na enige tijd houden we het voor gezien en bekijken de lente. De struiken van de buitenhaag staan al dik in de knop. Ook de struiken die we nog maar een paar weken geleden hebben geplant. Aan de poort bloeien enkele tientallen krokussen. Een paar jaar geleden heeft de gemeente ze geplant en ze lijken zich te handhaven. Verder is er nog weinig opvallends. Wanneer je goed kijkt zie je blaadjes uit de grond komen en aan de takken groeien. De toppen van de elzenbomen staan volop in bloei. Ik heb het idee dat er veel meer elzenkatjes per boom bloeien dan in andere jaren. De zwerfafvalgroep is terug met gevulde afvalzakken. Dat betekent koffie en kletspraat en ruim na twaalven vertrekken we pas.

ochtendzon in februari

Zaterdag 23 februari 2019: De koudste maand van het jaar is vandaag heel warm. Er zitten nog geen blaadjes aan de bomen maar de zon schijnt en het wordt ruim 15 graden. Ik begin lekker vroeg. Om half acht is het licht en werk ik aan de nieuwe insectentuin. Het gaat slecht met de insecten en volgens ons is herstel van de natuurlijke basiskwaliteit de beste remedie. Hier betekent dat: het weghalen van de laag bewerkte tuingrond. Daar zouden we een tuinbezitter blij mee kunnen maken maar vervoer van grond is vreselijk duur. Daarom gooien we alle tuingrond op twee smalle stroken langs de kant. Op de strook voor de stenen muur is nog plaats genoeg. Het overbodige straatwerk verwerken we ook in deze helling.

Kleine stapjes, groot resultaat: Het plan is om elke week even aan dit project te werken zodat het eind dit jaar klaar is. We hebben dan weer een paar honderd vierkante meter afgeplagd én een hellinkje op het zuiden met een interessante mix van grond en stenen. Nu is dat een hoop werk maar straks kost dit stuk natuurtuin nog maar 8 uurtjes onderhoud per jaar. Tussen het graven door verplaats ik een stapelmuurtje van stoeptegels en hark wat rommel bij elkaar.

Maatschappelijke stage: Wanneer Wil komt zagen we eerst twee lelijke takken weg van de stapel omgezaagde wilgen. Voorzitter Kees is er ook en we bekijken wat de stagiaires van de maatschappelijke stage over een paar weken kunnen doen. Er is wat reparatie- en schilderwerk aan de container. Dat lijkt ons een leuke klus voor de stagiaires. Wij kunnen dan onze tijd aan tuinprojecten blijven besteden.

Raar slot: Vorige week kregen we het slot van het insectenhotel niet open. Het plan is om nu eerst met een hamertje op de sleutel te kloppen. Gaat het op die manier niet open dan schroeven we een van de panelen aan de voorkant los om binnen te komen. Als het slot ook van binnenuit niet open is te krijgen moeten we gaan zagen en breken. We hebben daar geen zin in maar als het moet … Ik draai aan de sleutel en het slot gaat open alsof er nooit iets aan de hand geweest is. We snappen er niks van maar zijn blij met de meevaller. Wil maakt de kettingzaag schoon en ik zaag alvast 4 planken op maat. Het kleine aggregaat doet zijn werk en in korte tijd hebben we gaten geboord en zijn de planken op hun plek geschroefd. We bekijken hoe we de ophanging van de goot kunnen verbeteren en gaan dan aan de koffie. Volgende week verder.

Vogels: De wirwar van takken op de stapel wilgenstammen blijkt onweerstaanbaar voor allerlei kleine vogels. Na een paar koolmeesjes vallen twee andere vogels op. Van boven lijken ze op een mus. De onderkant en de borst zijn grijs. Wij denken dat het boomkruipers zijn maar we weten weinig van vogels. Hoe dan ook, ze scharrelen onrustig tussen de takken rond. Misschien op zoek naar voedsel, misschien naar een plek voor een nest. Vogels reageren meteen op het lenteweer. De hele ochtend horen we al het gelach van de groene specht. Hopelijk krijgen ze straks niet teveel problemen als het weer kouder wordt.

ochtend in februari

Zaterdag 16 februari 2019: Naast de meidoorn bij de poort ligt iets zwarts. Een paar passen dichterbij zie ik het: een kat. Deze hebben we niet eerder gezien in de natuurtuin. Een zwart-wit katertje komt regelmatig een kijkje nemen en zo nu en dan komt een oranje exemplaar voorbij op de wildcamera. De zwarte kat is niet onder de indruk van me en blijft op zijn plekje langs de meidoorn. Ik ben niet onder de indruk van hem en ga naar de container. Ik zet wat spullen klaar en pak een kop koffie. De zwarte kat heeft intussen nauwelijks bewogen. Zou hij ziek zijn? Een houtduif landt en scharrelt door het gras. Voor het eerst toont de kat interesse in iets. Niet lang. Na een paar minuten gluren naar de duif wandelt hij door de poort naar buiten.

Drie vliegen in één klap: Het is erg zacht voor de tijd van het jaar We halen vandaag zeker 15 graden maar nu is het nog te koud om lang stil te staan. Er ligt dun ijs op het water. Het eerste klusje vandaag: stenen sjouwen. We hebben eindelijk een goede bestemming gevonden voor de betonklinkers uit de voormalige kruidentuin. We plaggen nog een stuk grond af en daarmee maken we een helling aan de zonzijde van de stenen muur. De betonklinkers werken we in die helling om gangen en holtes te maken. We zijn benieuwd welke dieren onze prefabholen gaan gebruiken. Ik stapel alvast wat gangetjes. Daarna gaan de eerste kruiwagens grond er overheen. We slaan zo drie vliegen in één klap: We plaggen nog een paarhonderd vierkante meter af. De vrijkomende tuingrond gebruiken we om de helling op het zuiden te maken en de nutteloze stapel klinkers veranderd in een ondergronds gangenstelsel. Ik schat dat het hele graafwerk in de herfst klaar zal zijn.

Natuurtuin is wilder geworden: We willen vandaag ook klussen aan het insectenhotel maar we hebben een tegenvaller. Het slot wil niet open. Wat we ook proberen er is geen beweging in te krijgen. We besluiten om volgende week een nieuwe poging te wagen. Misschien moeten we het slot openbreken en vervangen. Oud bestuurslid Agnes wandelt binnen en maakt een rondje door de tuin. Het valt haar op dat de natuurtuin er wilder uitziet dan een tijd terug. We hebben de laatste jaren verschillende bosranden ontwikkeld en laten her en der bewust ruigtestroken staan. Bosranden en ruigtestroken zijn waardevolle aanvullingen op de bloemrijke graslandjes.

Mooi lenteweer: We zagen een stuk stam af van de omgezaagde grote wilgen. Agnes wil die in haar tuin leggen. Ook daar wordt aan biodiversiteit gedacht. Ik krui de stronk naar de wagen en op de terugweg tref ik een van de buren. We bespreken de omgezaagde wilgen en de zorgelijke toestand van de essen langs het wandelpad. Wat later komt voorzitter Kees aan. We bekijken de stapel wilgenstammen nog eens en besluiten om binnenkort twee naar buiten stekende gescheurde takken af te zagen zodat het wat rustiger oogt. Niet alles hoeft er wild uit te zien. Veel werk hebben we vandaag niet verzet maar des te meer gekletst. Het is niet voor niets de eerste zaterdagochtend met mooi lenteweer.

de nieuwe insectentuin

Zaterdag 9 februari 2019: Het heeft goed geregend. De sloten raken vol en het water van de grote poel tikt de onderkant van de brug aan. Ik sta op het dammetje aan de noordkant. Aan de ene kant water op de graslandjes. Aan de andere kant een volle regenwatersloot met daarachter het afgeplagde veld dat is veranderd in een meertje. Het wandelpad langs de natuurtuin loopt midden door het water. Een dame die voorbij wandelt is het ook opgevallen. We babbelen wat over de droge zomer, de gevolgen voor planten en dieren en de kikkers in haar tuin. Al het water dat er nu staat bevalt ons beter.

Buitenhaagproject afgerond, 925 struiken geplant: Ik leg het laatste stukje van de buitenhaag aan. Vorige winter hebben we het eerste deel langs de voorkant aangelegd, links van de poort. Deze winter hebben we eerst het stuk rechts van de poort geplant en ongeveer 20 meter aan de noordkant De laatste vijf meter komt op het dammetje. Het dammetje is te smal voor twee sleuven. Ik maak twee rijen met de grondboor, stop de laatste struikjes er in en druk de gaten met wat extra aarde dicht. Het gaat verrassend makkelijk en na een uurtje ben ik klaar. Alles bij elkaar hebben we nu 925 nieuwe struiken geplant. In het oorspronkelijke plan waren dat 1200 struiken. Maar in het berkenbosje en bij de noordelijke poel heeft het geen zin een haag aan te leggen. Daar komt te weinig zon en zou van de struikjes niets terecht zijn gekomen. Die stukken hebben we dus overgeslagen.

Poelen baggeren: Ik graaf een paar kruiwagens grond weg in de insectentuin. Een stuk pad bij de grote poel is aan het wegzakken en moet aangevuld worden. Wil doet nog een poging om met de accuboor een gat uit te boren van de bankschroef. Ook nu lukt dat niet. Hij probeert het aggregaat aan de praat te krijgen maar ook dat heeft er geen zin in vandaag. Voorzitter Kees komt aan en we bepraten een mail van de gemeente. De gemeente is nog steeds van plan om twee poelen te komen baggeren maar de afvoer van de bagger is een probleem. De bagger is volgens ons schoon maar waarschijnlijk is het erg duur om af te voeren. Ik vind het wel een idee om de bagger op het dijkje langs de voorkant te gooien. Dan hoeft die niet afgevoerd te worden. Kees heeft zijn bedenkingen en denkt dat die bagger veel te voedselrijk is. Met wat pech zijn we jaren bezig om de verstoring die dat geeft weg te werken. Eigenlijk weten we niet precies hoe voedselrijk de bagger is. We besluiten het geval voor te leggen aan de ecologen van de gemeente.

overloop van grote poel


Zaterdag 2 februari 2019: De grond is ontdooit. Het plantgoed voor de buitenhaag komt makkelijk los. Vorige week zaten de bundels nog vastgevroren en moesten we het planten uitstellen. Ik krui alles naar de noordkant. De sleuven hebben we al gegraven dus vandaag hoeven we die alleen maar te vullen en weer dicht te gooien. Voorzitter Kees komt aangelopen. Het is de eerste zaterdag van de maand. De zwerfafvalgroep trekt door de wijk en gebruikt de natuurtuin als start- en eindpunt. Kees moet zelf ergens anders heen en heeft geen sleutels bij. Geeft niet. De deur van het materiaalhok is open en de groep kan bij hun spullen.


120 nieuwe struiken: Ik ga verder met het plantwerk. Het regent zachtjes maar continu. Niet prettig om buiten te werken maar we moeten profiteren van de zachte temperaturen. Wie weet hoe vaak het nog gaat vriezen deze winter. Wil komt helpen. De sleuven zijn snel dicht. Struikjes stevig in de grond. We zijn nu bijna klaar met het hele buitenhaagproject. Alleen het dammetje langs de regenwatersloot moet nog beplant worden. Vandaag hebben we ongeveer 120 struiken geplant. Dat betekent dat we volgende week nog ongeveer 30 struiken moeten zetten.


Stijgend water: Ik breng een paar kruiwagens extra grond naar de haag. Wil gaat een bankschroef monteren op de workmate. Het actieve deel van de zwerfafvalgroep is terug en bestaat vandaag uit één persoon. De anderen vonden de regen te nat. We drinken koffie en kletsen wat over het weer en het groenbeheer. De neerslag van de laatste tijd wordt merkbaar in de natuurtuin. Er staat steeds meer water. De poelen worden groter en de lage graslandjes lopen onder. De zuidelijke poel loopt over in de sloot langs de zuidkant. Ook het afgeplagde stuk insectentuin staat niet meer droog. De natuurtuin en de rest van de Bundertjes liggen in een beekdal en dat is nu goed te merken.

 

buitenhaag noordkant


Zaterdag 26 januari 2019: Ik heb de fietstassen volgeladen met gereedschap. Boor, multitool, schroevendraaierset, schroeven, meetlint, enz. Misschien is de bodem nog bevroren en kunnen we niet graven. In dat geval hebben we nu gereedschap om te werken aan met het insectenhotel. Afgelopen week heb ik planken en ijzerwaren gehaald. We kunnen dus vooruit. Toch eerst maar eens de bodem testen. Ik wandel naar de noordkant. De schop gaat als door de boter de grond in. Dat had ik niet verwacht. Het heeft tot gisteren elke nacht gevroren maar hier heeft dat blijkbaar weinig effect gehad.

Vastgevroren: We hebben nog 6 bundels struiken om te planten. Dus genoeg voor 25 meter dubbele haag. Ik meet de afstand en graaf twee sleuven. Er zitten hier meer wortels in de grond dan aan de voorkant maar erg dik zijn ze niet. Wil is bij de zuidelijke poel bezig de struikjes uit de grond te halen. Dat lukt niet. Een paar bundels komen los maar de rest zit nog steeds vastgevroren. Na overleg besluiten we de bundels te laten zitten tot volgende week. We hopen dat het niet opnieuw hard gaat vriezen.

Vloerverwarming: Typisch dat de bodem 100 meter verderop stijf bevroren is en aan de noordkant helemaal niet. Een wandelaarster oppert dat het misschien door het water komt. Zou kunnen. Er komt relatief warm grondwater (een paar graden boven 0) omhoog in de tuin. Wanneer het niet erg hard vriest zou dat een verschil kunnen maken. Wie weet heeft dit stuk tuin natuurlijke vloerverwarming.

Plannen: We hebben geen tijd meer om aan het insectenhotel te werken en scharrelen wat rond in de tuin. Onderweg komen we voorzitter Kees en Wim tegen. We worden bijgepraat over een nieuwe landelijke vereniging van natuurtuinen en bekijken de stapel wilgen die zijn gekapt. Er blijven bij groenbeheer altijd verschillen van inzicht. Kees vraagt zich af of de rommelige stapel niet wat gefatsoeneerd moet worden. Ik wil er geen tijd aan besteden. Ik schat dat eind mei de stapel door de begroeiing niet meer opvalt. Bovendien laat ik graag zien dat er gewerkt wordt in de natuurtuin. We zijn het wel meteen eens over het idee om de klinkers van de voormalige kruidentuin te verwerken in een nieuwe helling tegen de stenen muur. Ze worden afgedekt met de grond die vrij komt uit de insectentuin. De ondergrondse gstapelde stenen kunnen dienen als hol of overwinteringsplek. Van afval naar natuur. Al kletsend is het weer na twaalven geworden wanneer we afsluiten.

 

winter in de natuurtuin

Zaterdag 19 januari 2019: Het heeft gevroren en ik heb geen aansteker meegenomen. Het hangslot aan de poort is niet open te krijgen. Dan maar over het houtwalletje geklauterd. In de container ligt een aansteker die we gebruiken voor een gaskokertje. Ik heb hem snel te pakken maar hij is zo goed als leeg. Met moeite krijg ik er een slap vlammetje uit waarmee de sleutel net warm genoeg is te maken. Het hangslot gaat open.


Nieuwe haag noordkant: Vandaag gaan we verder met snoeiwerk aan de noordkant. Hier komt het laatste stuk van de nieuwe buitenhaag. Vlak langs deze zijde van de tuin loopt een sloot en dus planten we de struiken hier aan de binnenkant. Het oude houtwalletje stelt niet veel voor. Enkele jaren geleden zijn daar voor het laatst nieuwe takken in gestopt. Tussen de rij elzenbomen staan tientallen dunne en iets minder dunne stammetjes van wilg, haagbeuk, zwarte els, eik, enz. Zover we er bij kunnen zagen en knippen Wil en ik die af. De bedoeling is dat de tuin hier, net als aan de voorkant, goed te bekijken is vanaf het wandelpad. En omgekeerd is er straks vanuit de tuin een mooi uitzicht op het afgeplagde stuk. Met het snoeihout vullen we het houtwalletje aan. Dat is de afscheiding tot de nieuwe haag groot genoeg is. Er staat water in de sloot. Een deel van de stammetjes staat te ver naar buiten. We laten ze staan totdat de sloot droog is. Dan kunnen we er vanaf de buitenkant wel bij.


oud wespennestWespenkastje: Uiteindelijk hebben we een mooie strook vrijgemaakt voor de haag. Voor we de spullen opruimen gaan we naar de zuidkant. We snoeien een aantal uitgeschoten wilgen in de insectentuin en dan zijn de klussen voor vandaag klaar. We bekijken de buitenkant waar we hebben gewerkt. Er groeien veel takken en stammen over de sloot. Een aantal hangt zelfs tot boven het wandelpad. We moeten hier nog veel weghalen. Verderop bestuderen we een nestkastje. Er blijkt een wespenvolk in gezeten te hebben. Wanneer we het open schroeven kunnen we we er beter bij. De wespen zijn allang verdwenen. Op de bodem ligt nog een lijkje. Het kleine nest is vervallen en letterlijk tot stof aan het vergaan. Toch blijken de restanten van de broedcellen verrassend sterk en taai. Ik krijg het materiaal met de schroevendraaier niet uit elkaar getrokken. Onbewoond is de ruïne ook niet. Er kriebelt veel klein gedierte rond dat hier de winter probeert te overleven. We storen ze niet verder en schroeven het nestkastje weer dicht. Het gaat bij de andere nestkastjes die om een of andere reden naar beneden zijn gekomen. Dit voorjaar zal de vogelwerkgroep van het IVN ze schoonmaken.

 

stapel boomstammen

Zaterdag 12 januari 2019: De voorkant van de natuurtuin is compleet veranderd. Een tijdje terug hebben we overleg gehad met de gemeente over de enorme wilgen daar. Er waaiden regelmatig takken uit. Vorig jaar is een van de stammen vlak langs het materiaalhok en dwars over het wandelpad gevallen. Een van de andere stammen was aan het losscheuren en hing steeds schever. Wij wilden ze graag opruimen maar voor ons waren de kolossen een paar maten te groot. Afgelopen dinsdag zijn houthakkers met grote machines aan het werk gegaan. Ze konden niet vooruit bij een andere gemeenteklus en mochten ons een paar uurtjes helpen. Een verreiker met zaagkop heeft de bomen stukje bij beetje afgebroken waarna de stammen door een grijpmachine op een hoop tegen het wilgenbosje zijn gelegd. Het werk duurde de hele dinsdagochtend.

Levendigheid: Verse boomstompen, zaagsel, takkenhopen, sporen van rupsbanden. Nu alles net gekapt is ziet het er een beetje triest uit. Dat is voorbij wanneer komend voorjaar het groen weer gaat uitlopen. Het wandelpad is nu veiliger en de bomen langs dat pad zullen het beter gaan doen. Ze kwamen door de grote wilgen flink in de verdrukking. Voor ons is het interessant om te kijken welke effecten deze ingreep op de natuurtuin heeft. De stapel stammen zal bewoond en gebruikt gaan worden door allerlei organismen. Paddenstoelen, insecten en insecteneters, nestenbouwers en holengravers. We zijn vooral benieuwd wat het extra zonlicht met de begroeiing gaat doen.

Buitenhaagproject stap verder: De houthakkers hebben netjes gewerkt maar er blijft genoeg om op te ruimen. Een machine moest door de houtwal heen en daarbij is een stukje buitenhaag platgereden. We graven twee sleufjes en vullen ze met struikjes. Ook de andere open plekken maken we dicht met in totaal zo'n 25 struikjes. En ineens zijn we helemaal klaar met dit stuk van het buitenhaagproject. Langs de hele voorkant, van de zuid- tot de noordpunt, staat nu een dubbele rij struiken. Het onderhoud bestaat uit een paar snoei- en maaibeurten per seizoen.

Paddenstoelen: We beginnen met snoeien en zagen aan de noordkant. Daar komt het laatste stukje van de buitenhaag. Wanneer de miezer overgaat in echte regen houden we het voor gezien.

We maken een paddenstoelenrondje en bestuderen een wittige geleiachtige substantie bij de kleine poel in het wilgenbosje. Het lijkt op een van de trilzwammen die we vaak in de tuin zien. Je hebt zwarte en hele mooie gele. En dit zal dan wel een witte soort zijn. Wil knijpt er in en merkt op dat het bijna helemaal uit water bestaat. We speuren nog wat verder en sluiten tevreden met de behaalde resultaten af.

Sterrenschot of heksensnot: Via internet ontdek ik dat de wittige paddenstoel eigenlijk sterrenschot of heksensnot blijkt te zijn. Sterrenschot wordt meestal gezien als voorjaarsverschijnsel. Een vrouwtjeskikker, vol met eitjes wordt opgegeten door bijvoorbeeld een reiger. Het geleiachtige deel van de eitjes zwelt op door het water in de maag en alles wordt uitgebraakt. Elk jaar vinden we wel een paar halfverteerde kikkers met een blob kikkerdril er aan. Sterrenschot en heksensnot zijn dus sprookjesnamen voor braaksel. Ik hoop dat Wil zijn handen heeft gewassen. Zouden er nu in januari al kikkers met onbevruchte eitjes te eten zijn? Het is erg zacht weer geweest dus misschien springen er al vroege kikkers rond. En welk dier heeft dat zo vroeg in het jaar klaar gekregen. Een reiger waagt zich niet tot midden in een bosje. Ik lees ook dat bunzings wel eens kikkers eten. We hebben een wildcamera vlakbij waar een bunzing op gezien is dus wie weet ...

roodborstje

Zaterdag 5 januari 2019: Verder waar we gebleven waren. Tot nu toe hebben we ongeveer 26 meter dubbele haag geplant. Nu proberen we daar 20 meter aan toe te voegen. Het is zacht weer en soms miezert het een klein beetje. Het is niet alleen de eerste zaterdag van het jaar maar ook de eerste van januari. Rond half tien druppelen de deelnemers van de zwerfafvalgroep binnen. De natuurtuin is hun vaste start- en eindpunt. Het groepje is aardig gegroeid en vandaag vertrekken 5 mensen de wijk in om zwerfafval op te halen. Wil en ik gaan verder met de haag. Zoals verwacht verloopt het graafwerk vlot. Er zijn geen wortels van betekenis waar doorheen gekapt of gezaagd moet worden. Wil haalt de struiken. We zetten ze in de grond en harken de sleuven weer dicht. Oud vrijwilliger Wim komt langs. Hij is op eigen initiatief zwerfafval op aan het halen. Zijn vangst kan hij bij ons laten. Straks zet de afvalgroep de vuilniszakken bij de poort waar ze door de gemeente worden opgehaald.


werk aan buitenhaagVogelparadijs: We zijn bijna klaar met het plantwerk. De extra meters hebben tijd gekost. De zwerfafvalgroep is weer terug en zit al aan de koffie. Voorzitter Kees heeft appelflappen gehaald en die smaken goed na een vochtige ochtend werk. Ik graaf de struiken die over zijn opnieuw in en loop met Wil nog een rondje door de tuin. Kees is intussen naar de winkel om nieuwe bekertjes en water te kopen. Overal horen we gekwetter van kleine vogeltjes. Er zitten hele groepen in de tuin. Het lijkt wel alsof in alle hoeken en gaten van de bosjes massaal naar eten gezocht wordt. In het berkenbosje maar vooral in het elzenbosje is het een drukte van belang. Ik herken koolmezen maar er vliegen ook groepjes andere vogeltjes rond. De bosjes met hun rommelige randen vol snoeitakken blijken goed in de smaak te vallen. Waarschijnlijk zijn er veel zaadjes van de elzen te vinden en tussen het hout zitten natuurlijk veel overwinterende insecten. De zuidelijke poel is voor een groot deel weer gevuld met water. Rondom komen van alle kanten vogelgeluidjes. Het moeten tientallen vogeltjes zijn. Ze zijn alleen zichtbaar wanneer ze van de ene naar de andere struik vliegen. Wanneer Kees terug is sluiten we af en vertrekken. We hebben vandaag ongeveer 120 struiken gezet. De haag aan de voorkant is nu bijna klaar. Volgende week moeten we nog 3 kleine stukjes opvullen en kunnen we beginnen aan het stuk aan de noordkant.

 

paddenstoelen op wilgZaterdag 29 december 2018: De laatste zaterdag van het jaar. Het is zacht en droog. Mooi werkweer. We zetten het touw uit en graven twee sleuven van 13 meter parallel aan elkaar. Er wordt volop gewandeld en gegroet. Terwijl ik de tweede sleuf uitgraaf haalt Wil 3 bundels met struiken op. We planten ze en gooien de sleuven weer dicht. Vergeleken met vorig jaar gaat alles razendsnel. Zo nu en dan moet ik door een niet al te dikke wortel hakken maar het grootste deel van het graafwerk gaat soepel.

75 nieuwe struiken: Tussendoor drinken we op ons gemak koffie. De buitenhaag was de enige klus voor vandaag. Eigenlijk wilden we ook nog extra beugels onder de goot van het bijenhotel schroeven. Ik ben vergeten naar de bouwmarkt te gaan dus dat moet nog even wachten. Vandaag hebben we 75 nieuwe struiken geplant. Ik schat dat we nog 2 zaterdagen nodig hebben voor de voorkant en dan nog 2 voor het stuk aan de noordkant. De eerste weken van 2019 hebben we genoeg te doen.


eerste stukje buitenhaag

Zaterdag 22 december 2018: Er is veel regen gevallen. De bundels met plantgoed voor de buitenhaag staan bijna kopje onder. Ze zijn pal langs de zuidelijke poel ingegraven en die is flink gegroeid. Ik vis de struiken uit het water en zet ze op veilige afstand weer in de grond. Vandaag planten we een tweede rij van 40 struikjes parallel aan de rij van vorige week. Het is bewolkt maar droog en druk met hondenuitlaters vandaag. Er wordt gegroet en soms maakt iemand een praatje. Een fietser stapt af, trekt een bierblikje en een verpakte rookworst open en begint ontspannen aan zijn openluchtontbijt. Kan vandaag makkelijk want het is lang niet zo koud als vorige week.

Grote ideeën: Wil verlegt vlakbij de container een stuk van het houtwalletje. Aan de buitenkant zit een rioolput. We leggen het walletje en de buitenhaag een stuk naar binnen zodat de gemeente makkelijk bij die put kan. Ik ga verder met het nieuwe stuk haag, stop de struiken in de sleuf en schep de grond terug. Intussen klets ik wat met de ontbijtende fietser. We hebben het over van alles en nog wat en hoeveel geld hij zou hebben als elke aardbewoner 1 cent per jaar zou betalen. Het lijkt mij een plan dat nog niet helemaal is uitgewerkt maar het idee is indrukwekkend. Wanneer ik een hark heb gehaald om het werk aan de haag af te ronden is hij verder gereisd

Druk overleg: We drinken koffie. Daarna werken we verder bij de rioolput. Rinus is er ook en we zijn snel klaar. We komen wat struiken tekort voor de kleine omleiding maar die planten we volgende week wel. Met zijn drieën inspecteren we de tuin. Het water in de poelen is gestegen en op de lage noordelijke veldjes staan weer plassen. Voor het eerst sinds de vroege lente is de natuurtuin weer een beetje moerassig Op alle soorten hout (dood, levend, staand of liggend) groeien paddenstoelen. Voorzitter Kees komt binnengewandeld en loopt met ons mee. Niet veel later komt ook vogelfotograaf Frank langs. We bekijken de ijsvogelwand en Frank geeft tips wat we nog kunnen doen om het de ijsvogels naar de zin te maken. Hij denkt dat verschillende holen in de wand door ijsvogels zijn gebruikt. Dat is goed nieuws want wij dachten dat ze dit jaar niet in de natuurtuin waren geweest. Het is bijna half een wanneer we afsluiten en weggaan.

eerste wintersneeuw

Zaterdag 15 december 2018: Het leek er even op dat we vandaag niet aan de buitenhaag konden werken. Na een paar nachtvorsten zou de grond te koud kunnen zijn voor de nieuwe struikjes. Gelukkig was de weersverwachting nogal overdreven en zette het vriesweer niet door. Vannacht was het hooguit één graad onder nul. De grond voor het berkenbosje is niet hard geworden. Ik knoop wat touwtjes aan elkaar, bind beide uiteinden aan een betonklinker en trek de lijn strak, parallel aan het houtwalletje. Zo krijgen we een mooie rechte sleuf. We waren benieuwd hoe makkelijk of moeilijk het graven zou gaan. Vorig jaar hebben we het stuk aan de zuidkant van de poort beplant. Daar hadden we flink oponthoud door dikke boomwortels waar we doorheen moesten kappen en zagen. Dat blijkt hier mee te vallen. De grond is zacht en ik kom hooguit wat dunne wortels tegen. Geen probleem voor de steekschop. Het lijkt er op dat dit project vlot zal verlopen.

Waterraadsels: We zetten 3 struiken per meter. Afwisselend meidoorn, sleedoorn en hondsroos. Er passen 40 struikjes in de proefsleuf. Terwijl ik de grond aanstamp zet Wil de workmate in elkaar die we vorige week hebben gekocht. Intussen is voorzitter Kees aangekomen en lopen we een rondje door de tuin. Het water is in alle poelen omhoog gekomen. Nog niet tot het normale niveau maar er staat weer water in de natuurtuin. De kleine noordelijke poel is weer verrassend snel gevuld. Het verschillende watergedrag in de poelen heeft ons wel vaker verbaasd. De zuidelijke poel en de grote poel zijn voor het grootste deel met een ijslaagje bedekt. Op de noordelijke poel is geen ijs te bekennen. De graaftest is geslaagd en we zijn een paar waterraadsels rijker. We gaan naar huis.

paddenstoelen

Zaterdag 8 december 2018: Het is een regenachtige ochtend. Afgelopen maandag hebben mijn broer en ik het plantgoed voor de buitenhaag opgehaald bij van Kasteren. De 18 bundels liggen met de wortels ingegraven in de oever van de zuidelijke poel. Vandaag gaan we nog niets planten. Het miezert. Fijn voor de struiken maar niet voor ons. We zagen de plastic goot die we vorige week hebben opgehangen op maat en schuiven de laatste losse onderdelen in elkaar. Vastlijmen doen we volgende week. Hopelijk is het dan wel droog. Het stapelmuurtje van gebroken stoeptegels is klaar. Een paar decimeter hoog en over de hele breedte van de stal. Een decoratieve en nuttige toepassing van overbodige stoeptegels. We bekijken nog eens welk materiaal nodig is voor het insectenhotel, meten het een en ander op en maken een boodschappenlijstje.

Paddenstoelen: De nattigheid is goed voor de paddenstoelen. We vinden allerlei soorten. Elfenbankjes, zwavelkopjes en nog veel meer waar we de namen niet van kennen. Het water in de poelen begint langzaam maar zeker te stijgen. Zelfs in de kleine poel in het wilgenbosje staat weer een plasje water. De regen mindert. We hebben nog tijd genoeg voor een klusje.

Paden zoeken: Voor het insectenhotel ligt nog een stukje van de voormalige kruidentuin. Vorig jaar zijn we begonnen het tuingedoe op te ruimen om hier aan natuurherstel te gaan werken. Dit deel moet nog gebeuren. Ergens onder het gras liggen overgroeide paadjes. We pakken schoppen en proberen uit te peilen waar stenen liggen. Wanneer we die vinden schrapen we de graspollen er af en zoeken verder. Langzaam maar zeker komen er steeds meer stukken tevoorschijn. Aan het eind van de ochtend hebben we het grootste deel van twee cirkels en een aantal verbindingspaadjes blootgelegd. Alles bij elkaar een belachelijke hoeveelheid stenen. Voorlopig laten we het hier bij. Komende tijd hebben we onze handen vol aan de buitenhaag en het insectenhotel. Volgend voorjaar beginnen we aan deze klus.

Wanneer we de poort afsluiten valt ons een een gele tekst die op het pad is geschilderd. In nette letters, waarschijnlijk met een sjabloon gemaakt staat de tekst vrijwilliger bedankt. Met een paar sterretjes er bij. We vragen ons af wie dit heeft gemaakt maar krijgen het raadsel niet opgelost.

miniatuurpaddenstoelenZaterdag 1 december 2018: De eerste zaterdag van de maand. De zwerfafvalgroep komt weer bij elkaar in de natuurtuin. Compleet vergeten. Weer geen bekertjes voor de groep wanneer ze na afloop bij ons koffie drinken. Gelukkig is het een zelfredzaam clubje dus dat probleem zal wel opgelost worden. Vorige keren was er ook snel iets geregeld. Vandaag doen we voorbereidende klusjes voor het educatieve insectenhotel. We hebben materiaal gekocht en monteren de nieuwe regengoot. Ik schroef alvast de beugels op hun plek en zet alle onderdelen los in elkaar. Het past precies. Alleen moeten we een gootdeel op maat zagen. Wanneer Wil er is komen we er achter dat we allebei vergeten zijn om een ijzerzaag mee te nemen. Die moeten we hebben als we de goot netjes willen afkorten. Alles blijft zitten zo als het zit en we maken de klus volgende week af. Verder met het eerste stuk van een stapelmuurtje. Dit wordt het onderstuk van het insectenhotel. Ook op andere plekken in de insectentuin hebben we muurtjes van oude stoeptegels gemaakt. Ze zijn decoratief en snel bevolkt door schuilende en overwinterende dieren.

Winterklus: We halen een winterklus naar voren. In de bosranden groeit een aantal wilgen en elzen te snel naar onze zin uit. We laden snoeispullen in een kruiwagen en wandelen langs de paden. Het en der kappen en knippen we takken af die uit de boomstompen opschieten. Het meeste werk hebben we aan de grens van de bosrand bij het elzenbosje. We zijn een tijdje bezig met het handgereedschap en ik haal de bosmaaier uit de container.

Natuur niet opruimen: De zwerfafvalgroep is terug en bezig koffie te zetten. Voorzitter Kees heeft appelflappen en bekertjes geregeld. Wij werken snel de overgebleven dunne takken tegen de grond. Met de bosmaaier is dit in vijf minuten gedaan. De snoeitakken blijven in de bosrand liggen. Vogels en andere kleine dieren zitten graag in zo'n wirwar van takken en struiken. De bosranden die we ontwikkelen werken al goed. Opruimen zoals thuis in de tuin doen we hier bewust niet. Aangeharkte natuur is arme natuur.

Boomstammen: Na de koffie met appelflappen en discussie over belangrijke en onzinnige onderwerpen vertrekt de zwerfafvalgroep. Wij ruimen onze spullen op. Bij de container staan enkele grote wilgen. Een daarvan is vorige winter omgewaaid en nu begint een andere stam los te scheuren van de anderen. De stam staat vervaarlijk scheef. Zo te zien gaat hij deze winter omvallen. Gelukkig hangt hij van de container af. We gaan de gemeente nog eens vragen om de enorme wilgen aan de voorkant van de natuurtuin op te ruimen. Voor ons zijn ze een maatje te groot. Hopelijk kunnen de dikke stammen wel in de tuin blijven. Er ligt er nu een langs de container en dat is een leuk studieobject. Hij is begroeid met mossen en daartussen ontdekken we minieme paddenstoeltjes. Een paar millimeter, nauwelijks groter dan de mosblaadjes. Het is al laat. We hebben geen tijd om de stam verder te bestuderen maar dat gaan in de toekomst zeker doen.

doorgezaagde elzenstamZaterdag 24 november 2018: Het is waterkoud en straks gaat het regenen. Ik verwacht niet dat we veel kunnen doen vandaag. Dinsdag heb ik twee plekken gemaaid met de bosmaaier. Een strookje riet bij de zuidelijke poel en het stuk vlakbij de ingang waar we door het wespennest niet eerder konden maaien. Ik hark het maaisel bijeen en krui het naar de houtstapels in het elzenbosje en het berkenbosje. Ik ben nu toch bezig en sjouw de snoeitakken die vorige week zijn blijven liggen naar de zuidkant van de tuin. Daar stop ik ze in een verzwakt stuk van de houtwal.

Insectenhotel: Wil komt er bij en we bespreken het werk voor het nieuwe insectenhotel. Ons oorspronkelijke plan was om de oude bijenstal af te breken en op een betere plek een nieuw bouwsel te zetten met de voorkant naar het zuiden. Dat is nog steeds een goed idee maar de komende tijd hebben we andere klussen die voorrang hebben. Daarom laten we de stal dit jaar staan en maken we in het voorste deel het nieuwe insectenhotel. Dat spaart veel tijd uit en zo komen we niet in de knel met de buitenhaag en het snoeiwerk. Het verplaatsen naar een betere plek kan altijd nog. Ik veeg het voorste deel van de stal alvast schoon en we meten de lengte op voor de nieuwe dakgoot. De planken die we over hebben van een gesloopt bruggetje passen precies voor het frame van het insectenhotel. Het grootste deel van het bouwmateriaal hebben we dus al.

450 nieuwe struiken: Daarna meten we buiten de tuin de lengte op van het laatste deel van ons buitenhaagproject. Van de gemeente hebben we geld gekregen om langs een groot deel van de natuurtuin een haag van meidoorns, sleedoorns en hondsrozen te zetten. Zo'n haag bloeiende struiken is op zichzelf al mooi maar is ook nuttig voor insecten, vogels en kleine zoogdieren. Tegelijk is het een goede afscheiding tegen stiekeme bezoekertjes en loslopende honden. Bovendien kost het onderhoud aan zo'n haag veel minder tijd dan we nu kwijt zijn aan het telkens repareren van de houtwal. Vorige winter zijn we hier mee begonnen. We hebben toen het stuk ten zuiden van de poort geplant. Nu gaan we het stuk aan de andere kant aanleggen en nog een stuk aan de noordkant. We hebben 450 struikjes nodig.

Voorzitter Kees komt langs en we bespreken de gang van zaken. Daarna bekijken Wil en ik nog eens wat er te snoeien is, welke bomen we willen omzagen en welke we gaan ringen. Het begint langzaam te druppelen. We willen zeker met deze kou niet natregenen en pakken nog een kop koffie. Het nieuwe thermoskannetje blijkt goed te werken. De koffie blijft veel beter warm dan met de vorige. Maandag gaan we plantgoed bestellen en dakgootmateriaal kopen.

eerste ijs

Zaterdag 17 november 2018: Er hangt vrieskou in de lucht. Op een paar plekken in de zuidelijke en de grote poel ligt een vliesje ijs. We gaan verder met het snoeiwerk. Langs de sloot bij de zuidelijke poel zagen we elzen en wilgen kort. Het zijn geen grote bomen maar dat worden ze vanzelf als we niets doen. De zuidkant van de tuin wordt begrensd door een strook met Hazelaarstruiken, Essen en Elzen. Met name de Essen en Elzen zijn hoge bomen die veel schaduw geven. Dat is jammer want we willen eigenlijk meer zon in dit stuk natuurtuin. We weten dat de strook in het gemeentelijke beheerplan is opgenomen. Vroeger of later zal hij gekapt worden. Zo'n 10 of 15 jaar geleden is dat ook al eens gebeurd.

Essentakziekte: De essen in de strook zijn allemaal aangetast door de essentakziekte. Die wordt veroorzaakt door een schimmel die zich in een paar jaar tijd over Europa heeft verspreid. De schimmel verzwakt de bomen elk jaar verder tot ze afsterven. De verwachting is dat de meeste essen in Nederland over enkele jaren verdwenen zijn. Groenbeheerders doen hun best om essen te vinden die resistent zijn tegen de schimmelziekte. Of ze die al hebben gevonden weet ik niet maar zo te zien staan ze niet in deze strook. Een geluk bij een ongeluk is dat we door die essensterfte vanzelf meer zon in het zuidelijke stuk natuurtuin krijgen. Tegelijk geven die dode boomstammen weer leven. Talloze schimmels, mossen en insecten gebruiken dode bomen om in te leven en eten het hout in de loop der tijd op. De boom rot weg zeggen wij dan. Spechten hebben meteen in de gaten in welke boomstammen insecten te vinden zijn. Zo'n dode stam is bezaaid met putjes en gaatjes die de specht er in gemaakt heeft op zoek naar eten.

Dood hout zit vol leven: Pal tegen de zuidelijke poel en midden in een ontoegankelijk stuk wildernis van doornstruiken staan een tiental elzenbomen tussen schots en scheef hangende dode stammen. We banen ons een weg door de jungle en ringen een stuk of 6 elzen. Ringen betekent dat rondom in de boombast een ring wordt gezaagd. Daardoor wordt de voedselstroom naar de wortels onderbroken. Hierdoor verzwakken de wortels, krijgt de boom steeds minder voedingsstoffen binnen en sterft af. We hebben in de natuurtuin bomen van allerlei soorten en leeftijden. Al die bomen hebben invloed op hun omgeving. Ze zijn belangrijk omdat ze bijvoorbeeld worden gebruikt door dieren om van te eten of om in te nestelen bijvoorbeeld. Verzwakte bomen en dood hout worden door nog veel meer organismen gebruikt die op hun beurt ook weer kunnen worden opgegeten. Dood hout zit vol leven.

Eten egels wespen?: We zijn net klaar met het snoeiwerk wanneer voorzitter Kees aankomt. Hij gaat de teksten op het kleine bord bij de ingang bijwerken. Intussen lopen Wil en ik een rondje langs de buitenkant van de natuurtuin. We kijken nog eens waar we de nieuwe haag willen planten. Daarna bekijken we met zij drieën het gat waar het wespennest heeft gezeten. We denken nog steeds dat het nest door een wespendief kan zijn geplunderd. Afgelopen week hebben we een wildcamera opgehangen om meer aan de weet te komen. Thuis bekijk ik de beelden. Een wespendief is er niet op te zien. Wel een egel die 's nachts vluchtig de resten van het nest inspecteert. Kan een egel een wespennest uitgraven? Beschrijvingen van de egel melden wel dat hij bijen en wespen kan eten en niet gevoelig is voor de steken. Maar ik heb sterke twijfels. Voorlopig blijft het geplunderde wespennest een raadsel.

berkenbosje

Zaterdag 10 november 2018: Het is regenachtig maar niet koud. Vandaag graaf ik het laatste stukje weg van de voormalige kruidentuin. De grond gaat in de sloot langs de zuidkant en het dijkje aan de voorkant van de tuin. Wil gaat verder met het snoeiwerk bij de zuidelijke poel. We willen veel meer zon in het zuidelijke stuk van de natuurtuin. Hij begint deze week met de dunnere stammetjes. Alles wordt op elkaar gegooid zodat een wirwar van snoeimateriaal ontstaat. Een effectieve afscheiding waar tegelijk kleine vogels en zoogdieren veel plezier van hebben. Na een paar uurtjes ben ik met het graafwerk klaar. Sinds begin dit jaar hebben we telkens kleine stukjes bemeste tuingrond afgegraven. Nu is een grote cirkel oorspronkelijke bodem vrij gekomen. Die ligt een dus een stukje lager en is daardoor veel natter. In de winter zal dit stukje meestal onder water staan. We gaan kijken hoe de plantengroei zich spontaan ontwikkelt en welke dieren daar op af komen. Het enige wat we hier gaan doen is 2 keer per jaar maaien. De rest van de tijd: kijken!

Buitenhaagproject: Na wat korte miezerbuitjes is het grootste deel van de ochtend droog. Binnenkort gaan we verder met de buitenhaag. We bekijken nog eens waar die gaat lopen en welke stukken minder geschikt zijn. Volgende week meten we alles precies op en bestellen we het plantgoed. Aan de westkant van de tuin ligt een houtwal die opgebouwd is van maaisel en takken van de knotwilgen. De wal ligt langs het grootste deel van de westkant behalve het laatste stukje. Bij het elzenbosje was een brede haag van brandnetels en bramen. Die is tijdens het maaien door de groenaannemer weggemaaid. Nu ligt de tuin aan die kant open en daar wordt regelmatig gebruik van gemaakt door stiekeme bezoekers. We gaan proberen de bramen zo snel mogelijk terug te laten groeien. Wanneer we de knotwilgen snoeien zullen we hier takken neerleggen zodat de bramen beschermd zijn tegen overijverige maaiers.

Wespenraadsel: Tegen twaalf uur vragen 2 mensen of zo nog een rondje door de tuin mogen maken. Wij vinden het best, ruimen onze spullen op en kijken zelf ook wat rond. Wanneer we weggaan nemen we nog een kijkje bij het wespennest vlakbij de ingang. Tot onze verbazing blijkt dat te zijn uitgegraven. Overal verspreid liggen stukken raat. Onder in een kuiltje zien we de resten van het nest met tientallen wespen die er overheen kruipen. Hoe kan dit? Het gras rondom het kuiltje is niet erg platgetrapt en er zijn geen sporen van gereedschap. Het lijkt er op dat het nest door een dier is uitgegraven. Maar welk dier? Een hond? Een vos misschien?

Wespendief?: Thuis googel naar uitgegraven wespennest en krijg meteen veel zoekresultaten over de Wespendief. Dat is een vogel die in de zomer ook in Nederland broedt en vaak bijen en wespen eet (maar ook kleine zoogdieren en amfibieën). De omschrijvingen van nesten waar de wespendief heeft gegeten komen precies overeen met wat wij in de natuurtuin hebben gezien. Maar volgens de deskundigen zijn alle wespendieven uiterlijk eind september vertrokken naar Afrika. Aan de andere kant hebben we extreem lang zomerweer gehad en zij er nog steeds bijen en wespen te vinden. Zou hier een late Wespendief aan het werk zijn geweest of is er toch een andere verklaring?

snoeiwerk bij zuidelijke poelZaterdag 3 november 2018: Het maaisel buiten de poort is door de groenaannemer opgehaald. Dat komt goed uit. Binnenkort beginnen we met het tweede deel van de buitenhaag en de maaiselhoop lag behoorlijk in de weg. We hebben een koude nacht gehad. De brug over de grote poel is wit bevroren. Net als hele stukken van de graslandjes. Het waterpeil in alle drie poelen is weer wat hoger dankzij de regen van afgelopen week. Wil gaat verder met het snoeiwerk aan de zuidelijke poel. We hebben al een opening klaar voor een graafmachine die de poel komt uitbaggeren. Nu we toch bezig zijn gaan we nog een aantal bomen en struiken langs de zuidkant snoeien. Zo komt er meer zonlicht op de poel en dat is veel beter voor het waterleven. Ik graaf nog een stukje af in de insectentuin. De vrijgekomen grond komt op het pad, in de sloot langs de zuidkant en langs de voorkant van de tuin.

Wespen: Het is de eerste zaterdag van de maand en de zwerfafvalgroep verzamelt zich. De groep is aardig aan het groeien. Deze keer zijn ze met zessen. Gewapend met grijpers en zakken trekken ze de wijk in. Ik loop voor de laatste keer dit jaar met de gazonmaaier over de paden. Wanneer dat rondje gedaan is drinken we koffie en testen we of het wespennest bij de ingang er nog is. We willen hier nog steeds een stukje maaien maar een fanatiek wespenvolkje houdt ons telkens tegen. Vroeg of laat sterft zo'n volkje uit. Ik sla met een hark een paar keer tegen een boomstronkje en weet genoeg. Binnen een paar seconden komen de eerste wespen naar buiten en gaan wij iets anders doen.

Zwerfafval: We gaan verder met het snoeiwerk. De dikkere stammen zagen we door met de kettingzaag. Dat gaat supersnel door de nieuwe zaagketting. Wat we omzagen trekken we de bosjes in en laten we daar liggen. Volgende week gaan we hier verder. Aan het eind van de ochtend komt de zwerfafvalgroep terug. Ze hebben weer een flinke “buit” opgehaald die bij de poort wordt gezet en later door de gemeente wordt opgehaald. De zon is tevoorschijn gekomen en het is windstil. Ideaal weer om wat koffie en thee te drinken. Het is flink na twaalven voordat we opstappen.

wesp op bloeiende klimop

Zaterdag 27 oktober 2018: Het is een stuk kouder geworden. Op de klimop is veel minder leven te vinden dan vorige week. Een paar wespen en wat vliegen likken de laatste nectar op. Even daarvoor is de zon opgekomen. Door de temperatuurverschillen en luchtvochtigheid levert dat een mooi gezicht op. Vooral wanneer de nevel boven de grote poel een tijdje geel-oranje licht wordt verlicht. Afgelopen maandag heb ik met de bosmaaier het uitgegraven stuk van de nieuwe insectentuin gemaaid en de ijsvogelwand vrij gemaakt. De bosmaaier maakt veel herrie en die gebruiken we daarom liever niet op zaterdagochtend.

Woekeraar: Nu hoef ik alleen het maaisel op te harken en op een van de plekken te gooien waar we Bonte gele dovenetel hebben afgedekt. Deze Bonte gele dovenetel is een ontsnapte tuinplant die flink is gaan woekeren in de natuurtuin. Het is een schitterende voorjaarsbloeier voor in de tuin die het vooral in de schaduw en halfschaduw goed doet. Hommels vliegen graag op de mooie gele lipbloemen. Maar als die zijn uitgebloeid hebben ze andere planten nodig. Aan één mooie woekeraar hebben bestuivers niets. Sterker nog: die woekeraars zijn compleet overbodig. Gezonde natuur betekent veel inheemse planten- en dierensoorten die elkaar gebruiken en in bedwang houden. Gelukkig gebeurt dat helemaal vanzelf en kun je dat met eenvoudig beheer stimuleren. Woekeraars worden niet in bedwang gehouden en ondermijnen de biodiversiteit. Daarom wordt ook vaak gezegd: tuinplanten horen niet in de natuur. Zonder dat je het in de gaten hebt richten ze grote schade aan.

Stroomuitval: Het afdekken met maaisel werkt erg goed tegen een andere woekeraar, de Late guldenroede. Nu proberen we hetzelfde trucje op deze plant uit. Wil heeft de zaagketting geruild en monteert de nieuwe ketting op de kettingzaag. Weer een apparaat op orde. Het stroomaggregaat werkt weer niet goed. Met moeite weet Wil hem aan de praat te krijgen. We hebben stroom nodig om een reparatie te doen aan de messenbalkmaaier. Halverwege het werk houdt het aggregaat er mee op en wij dus ook. We besluiten gewoon een nieuw onderdeel te kopen. We lopen nog even een rondje en bekijken het waterpeil in de poelen. Dat is overal gestegen. Meer dan je zou verwachten na het beetje tegen dat we hebben gehad. Waarschijnlijk worden de poelen nu vooral gevuld door grondwater dat omhoog wordt gedrukt.

Europees project: Voorzitter Kees komt er bij en we besluiten een project van de gemeente te bekijken verderop in de Bundertjes. Het project is in het afgesloten deel va de Bundertjes tussen het kanaal en de Oude Aa. Ik schat dat het een paar hectares groot is. Kees vertelt dat een Europese subsidie is aangeboord om dit maaiwerk te laten doen. De gedachte is dat het op dit stuk mogelijk is om met maaibeheer een speciaal soort waardevol grasland te krijgen. Dat zou best kunnen lukken als de plek geschikt is en het juiste maaibeheer wordt toegepast. Ik ben benieuwd wie de resultaten controleert. Er is nu wel een brede toegangsweg gemaakt voor de enorme maaimachines. En dat terwijl dit deel van de Bundertjes besloten zou moeten blijven. We vragen ons af hoe lang het duurt voordat het eerste illegale afval wordt gedumpt.

bosrand bij elzenbosje

Zaterdag 20 oktober: Het is koud. De zomer loopt af. Aan de grond heeft het eventjes gevroren. Net genoeg voor een beetje bevroren dauw op de grashalmen. Prima werkweer dus. Ik ruim weer een stuk oud pad op in de nieuwe insectentuin. De betonklinkers gaan op de almaar groeiende stapel. Het gele zand stort ik op het pad langs de insectentuin. Dat is in de loop van de tijd weggezakt. Lastig wanneer je daar met volle hooikruiwagens overheen moet. Met deze nieuwe lading zand kunnen we weer enkele jaren vooruit voordat we weer moeten aanvullen. Wil maakt de kettingzaag schoon die nogal vuil geworden is van de klus bij de zuidelijke poel. De nieuwe zaagketting past niet. Veel te lang. Hij ruilt hem deze week om.

Kapplannen: Intussen is de ochtendkou verdwenen en schijnt de zon. We halen de laatste betonklinkers uit het pad en maken een rondje door de tuin. Her en der bekijken we de begroeiing en bespreken we waar we moeten kappen om de zon terug in de tuin te krijgen. We hebben de laatste jaren al heel wat gekapt en gezaagd en zodoende meer levendigheid in de tuin gehaald. Maar bomen groeien ongemerkt elk jaar verder uit. Om de variatie in de tuin te houden kappen we er elk een paar om. Genoeg werk in het vooruitzicht.

Klimop: We komen nog steeds kikkers tegen in het gras. De zomer is echt voorbij is. Ze moeten op zoek naar een overwinteringsplaats. Wanneer de kou blijft is ook voor de planten het seizoen voorbij. Dieren gaan in winterstand of sterven af. Klimop trekt zich daar niets van aan. Die komt nu pas in bloei. Er vliegt van alles op deze laatste nectar-oase. Wespen, sluipwespen, torretjes, allerlei soorten vliegen en vliegjes. Niet de populairste diersoorten maar dit zijn wel de echte onmisbare bloembestuivers.

Pyjamawants: Middenin zit een opvallend rood-zwart gestreept insect. Het blijkt een Pyjamawants. Een toepasselijke naam voor zo'n beestje. Op Wikipedia lees ik dat het diertje erg vies smaakt en daarom geen moeite hoeft te doen om zich te verstoppen. Hij kan rustig in zijn pyjama nectar drinken. Met een beetje geluk bloeit de klimop volgende week nog en kunnen we nog meer insecten bekijken.

kat bij wildcamera

Zaterdag 13 oktober 2018: We hebben raar weer gehad dit jaar en vandaag krijgen we er nog een zomerse dag bij. Het warme weer van de laatste dagen heeft veel mensen naar buiten gelokt. Ook de verkeerde. De deur van het materiaalhok is beschadigd. Iemand heeft er tegenaan geslagen, waarschijnlijk met een hamer en geprobeerd een plaat af te breken. Dat is niet gelukt. Het ziet er prutserig uit. Het lijkt mij sowieso geen doorgewinterde inbreker. Die zou geen tijd verspillen om binnen te komen bij schoppen en kruiwagens. Hoe dan ook, wij hebben weer een deur om te repareren.

 

Paadje opgeruimd: Ik ga verder met de inrichting van de insectentuin. Dat werk hebben we gepauzeerd om het maaiwerk te kunnen doen. Nu kunnen we hier weer verder mee. Het opruimen van een paadje levert een stuk of zes kruiwagens met betonklinkers op. Die gaan op de grote stapel bij de stenen muur. Terwijl ik een stuk of vijf kruiwagens grond weg krui maakt Wil de kettingzaag klaar voor gebruik. We hebben een strook langs de zuidelijke poel vrijgemaakt zodat er een graafmachine bij kan. Die machine gaat binnenkort de poel uitbaggeren. Het heeft ons weken gekost om door de wirwar van bramen, meidoorns en rozen heen te worstelen. Nu staan alleen nog een stuk of zes boompjes in de weg die we nu gaan omzagen.


Weer een klus geklaard: We zagen de stompen zo kort mogelijk bij de grond af zodat de graafmachine er makkelijk overheen kan rijden. Voor de zaagketting is dat niet goed. Die komt al draaiend regelmatig in de grond terecht. Zand en zaagketting gaan niet goed samen en daarom gebruiken we een oude half versleten ketting. Wanneer de boompjes om liggen en in stukken zijn afgevoerd is de zaagketting helemaal op en kunnen we hem weggooien. We hebben afgelopen week een nieuwe gekocht. Die komt er op wanneer we de motorzaag helemaal schoon hebben gemaakt. Het komt goed uit dat de poel droog staat. De stukken stam zijn makkelijk af te voeren en aan het eind van de ochtend kunnen we weer een klus afvinken. De graafmachine kan komen.


Raar jaar: Het lijkt alsof er iets meer water in de grote poel staat. Dat is raar want er is nauwelijks regen gevallen. Het water is helder en er vliegen libellen rond. We weten niet welke soort het is en vragen ons af hoe alle libellensoorten het gaan doen na de extreme droogte van dit jaar. Afwachten. Normaal zouden de poelen in oktober al aardig vol zitten. De kleine noordelijke poel staat helemaal droog en de zuidelijke poel is een vochtige vlakte met een plasje groenig water. Het is warm aan het worden. De zomerse zon schijnt op de verkleurende herfstbladeren aan de bomen. Het rare jaar is nog niet voorbij

 

bosrand elzenbosje 


Zaterdag 6 oktober 2018: Afgelopen week heb ik wat geëxperimenteerd met de bosmaaier. Dit apparaat gebruiken we liever niet op zaterdagochtend omdat het nogal een herrie maakt. Maar we hebben hem nodig om ruigtes te maaien en op plekken waar de messenbalkmaaier moeilijk bij kan. Dinsdagmiddag werk ik eerst de strook bij de container bij waar we zaterdag met de messenbalkmaaier hebben gewerkt. Daarna verwissel ik de maaikop. Vorig jaar hebben we een kop met maaidraad gekocht en die probeer ik uit op de heuvel en in een rietstrook langs de houten brug. De extra dikke en gedraaide draad werkt bij gras en riet veel beter dan de metalen maaikop. Die metalen maaikop gebruiken we voortaan alleen als de draadkop het niet aan kan. Braamstruiken en dunne houtige stengels bijvoorbeeld.


Vandaag ruimen we het maaisel van dinsdag op. Riet is niet zwaar maar neemt nogal wat plek in en we hebben 5 ritjes met de hooikruiwagen nodig om alles weg te krijgen. Intussen komt oud-vrijwilliger Wim nog een praatje maken en vraagt iemand die op zoek is naar een plant voor in de kruidenthee of we hem kunnen helpen. We ruimen onze spullen op en bespreken welke klussen we de rest van dit jaar nog aanpakken. We bekijken meteen wat we nog nodig hebben aan gereedschap. Volgende week willen we een accu heggenschaar bestellen voor het onderhoud aan de nieuwe buitenhaag en om de paden vrij te houden. We willen dan ook ons handgereedschap compleet maken. Uiteindelijk blijken we alleen een nieuwe schopsteel nodig te hebben en wat toebehoren voor de kettingzaag. Intussen is de zwerfafvalgroep weer gearriveerd. Het is de eerste zaterdag van de maand en deze keer hebben ze een grote hoeveelheid zwerfvuil opgehaald. Goed werk maar ook slecht dat dit nodig is. De rest van de ochtend wordt er bijgekletst en koffie gedronken

 

herfstgezicht natuurtuin


Zaterdag 29 september 2018: Bijna oktober. De lucht is helder lichtblauw. Boven de graslandjes hangen weer nevelflarden. De zon schijnt er doorheen. Graslandjes die nog in de schaduw liggen zijn zien er wittig uit. De dauwdruppels zijn vannacht bevroren. Wat later wordt de grote poel direct door de zon beschenen en stijgen nevelwolken op vanaf het water. Na een half uurtje is de hele ochtendvoorstelling alweer voorbij. Wie mooie dingen wil zien kan beter niet uitslapen. Ik ga verder waar we vorige week gebleven waren. Het laatste maaisel ligt klaar op het pad bij de lage veldjes. Het gaat in drie ladingen met de hooikruiwagen naar buiten. De nazomer-maaibeurt is weer voorbij.

Komende weken: Elk jaar na het maaien werken we een paar ruigtes bij. Komende weken maaien we een paar stukken riet langs de grote poel en maken we de overgroeide ijsvogelwand weer vrij. In de bosrand van het elzenbosje zijn veel wilgen en elzen aan het uitlopen. In deze zone willen we hooguit een paar uitgroeiende wilgen. Hier gaan we dus flink snoeien. Vandaag werken we de voorkant van de tuin bij. Ik maai de eerste paar meters aan de buitenkant. Wil snoeit struiken in de houtwal die het zicht op de tuin beperken. Vorig jaar hebben we alle struiken langs de voorkant weggehaald zodat wandelaars naar binnen kunnen kijken. Een paar struiken staan met hun wortels in de houtwal en krijgen we nog niet weg. Die moeten we dus regelmatig blijven terugsnoeien.

Experimenten: Na de buitenkant probeer ik of de messenbalkmaaier de strook bij de container aan kan. Vorig jaar hebben we enkele zaterdagen werk gehad om alle struiken tot op de grond weg te snoeien. Begin deze zomer kostte het nog anderhalf uur werk met de bosmaaier om alles wat uitlopen was weer kort te krijgen. Er steken nog veel stammetjes uit de grond waar de messenbalkmaaier niet doorheen kan maar nu is de onderhoudsklus in een half uur klaar. Vanmorgen heb ik bij wijze van experiment ook de paden gemaaid met de messenbalkmaaier. Het resultaat is boven verwachting goed. Met de messenbalk in de laagste stand zijn de paden goed kort te maaien. Met de gazonmaaier duurt dat 30 minuten. Nu 45 minuten. Dat kwartiertje extra is niet belangrijk. De messenbalkmaaier gebruikt veel minder benzine en de gazonmaaier maait naast het gras ook alle dieren aan flarden die toevallig in de weg kruipen. Met de messenbalkmaaier hebben we nauwelijks “bijvangsten”. Zo blijven we experimenteren en verbeteren.

 

voorkant natuurtuin

Zaterdag 22 september 2018: Midden op het pad in het berkenbosje ligt een dode mol. Elk jaar vinden we er een of twee en altijd midden op het pad. Het lijkt mij sterk dat stervende mollen voor het dramatische effect midden op paden gaan liggen. Tussen struiken zullen ze ook dood gaan maar daar vinden wij ze natuurlijk niet. Toch is het raar om een dode mol midden op een pad te zien liggen. Ze zien er altijd gezond en ongeschonden uit. Soms zijn ze gewond aan hun snuit. Het lijkt er op dat ze een gevecht met een soortgenoot hebben verloren. Mollen zijn zeer territoriaal en bevechten elkaar tot op de dood. Volgens mij slaan ze met hun enorme klauwen makkelijk een soortgenoot dood. Deze lijkt niet gewond of ziek. Hij/zij ziet er niet mager of zwak uit en de vacht is helemaal intact. Toch is hij dood en al een beetje stijf. Ik leg hem op Tinekes bankje en maak wat foto's. Interessant om het mollenlijkje ergens neer te leggen met de wildcamera erbij. Eens kijken wat er op af komt. Later vergeet ik dat idee en de mol blijft op het bankje liggen. Hij zal inmiddels wel door een mollenliefhebber gevonden zijn.

mollenklauwGevlekte gele dovenetel: Ook afgelopen maandag en dinsdag hebben we 's morgens maaisel opgeruimd. De maaibeurt schiet daardoor goed op. We hoeven nu alleen nog de lage veldjes aan de noordkant op te ruimen. Met zijn drieën harken we het maaisel bijeen. Twee ladingen van de hooikruiwagen gaan naar de insectentuin. Dit maaisel gebruiken we voor het afdekken van stukken die begroeid zijn met de Gevlekte gele dovenetel. Dat is een tuinplant met mooi zilver-groen gevlekt blad die in het voorjaar uitbundig geel bloeit. Ooit is hij uit een tuin ontsnapt en in de natuurtuin terecht gekomen. Hij bezet nu steeds grotere oppervlaktes waar weinig anders kan groeien. Wij willen juist geen eenzijdige begroeiing. Ook niet van mooie planten. Ons beheerdoel is afwisselende begroeiing van inheemse planten die elkaar van nature in bedwang houden.

Bestrijding invasieve soorten: Exotische sierplanten zijn leuk voor in de tuin maar veroorzaken daar buiten vaak schade aan de plaatselijke natuur. Natuurbeheerders en waterschappen maken hoge kosten voor de bestrijding van die invasieve soorten. Vorig jaar zijn we begonnen een andere woekeraar, de Late guldenroede, te bestrijden. De plant had grote plekken bezet die we tijdelijk hebben afgedekt met maaisel. Dat heeft boven verwachting goed geholpen. Na 1 seizoen afdekken blijkt de Late guldenroede voor 99% van die plekken verdwenen. Die laatste procent ruimen we op door regelmatig controlerondjes te lopen en ze uit te trekken naast het gewone maaibeheer. Wanneer ook dat goed lukt hebben we dit probleem binnen een paar jaar helemaal opgelost. We gaan nu kijken of dat tijdelijk afdekken ook bij de Gevlekte gele dovenetel goed werkt.

Maaibeurt weer snel klaar: Het merendeel van het maaisel gooien we op een hoop buiten de poort waar het later wordt opgehaald. We krijgen niet alle maaisel weg vandaag. Tegen twaalven harken we de laatste resten vanaf de veldjes op de paden. Daar kan het blijven liggen tot volgende week. Als ook dat weg is is de maaibeurt van de graslandjes weer voorbij. Binnen iets meer dan 2 weken. Super.

Aziatisch lieveheersbeestjeZaterdag 15 september 2015: Vandaag begin ik extra vroeg met maaien. Eens kijken of het lukt om vandaag alle maaiwerk af te krijgen. De lage noordelijke veldjes eerst. Het lange gras is door regen en wind min of meer naar één richting gaan hangen. De truc is dan om dwars op die “slag” heen en weer te rijden. Zo voorkom je dat de maaibalk het gras plat drukt en er overheen gaat glijden. Ik werk daarom diagonaal over de veldjes, loop met de maaier van het ene einde naar het andere en van daaruit werk ik naar de zijkanten. Het schiet lekker op en de maaibalk snijdt nog steeds goed. Zoals altijd valt tijdens het maaien op hoeveel leven er in de graslandjes zit. Dikke kikkers en kleine eenjarige exemplaren maken dat ze uit de weg komen. Vlak voor de maaibalk is constant een wolkje minieme insecten te zien die wegspringen en opvliegen. Een paar keer komt een hoornaar in de buurt die de rondspringende hapjes ook heeft gezien. Tegen negen uur zijn de noordelijke veldjes en de strook langs de wilgen klaar Ik begin aan de overloop van de grote poel. Een zwart-witte kat scharrelt rond op het gemaaide stuk. Ze is druk met kijken, besluipen en bespringen van de graslandbeestjes die ineens hun dekking kwijt zijn.


Vroeger werkten we alleen op zaterdagen en kon de maaibeurt een of zelfs twee maanden duren. Deze keer verwachten we in iets meer dan 2 weken klaar te zijn. Tijdens de maaiklus werken we ook op maandag- en dinsdagochtend. We zien dat de graslandjes het gevarieerder en bloemrijker worden nu we de maaibeurten sneller afwerken. De helling bij de ingang is nu helemaal klaar. Het maaisel van de insectentuin en de ruigtestrook bij de houten brug is op hoopjes geharkt. Tot nu toe zijn er weinig mensen komen helpen met hooien. Vorige keren kwamen er tussen de 6 en 8 mensen extra. Nu komt Rinus regelmatig helpen en heeft een persoon zich afgemeld. Met een hele club is het werk natuurlijk veel gezelliger maar we weten dat de meeste mensen niet altijd kunnen. Door ons tijdelijk opgevoerde werkschema schiet het ook goed op. Wil begint het maaisel bij de houten brug weg te kruien terwijl ik het laatste stuk van de overloop bij de grote poel te lijf ga. Die overloop is afgelopen maanden flink dichtgegroeid. We gaan hem volgend jaar weer 2 keer per seizoen maaien. Ruim voor 12 uur zijn alle graslandjes gemaaid. Het maaiwerk heeft inclusief pauzes en kletsen 10 uren gekost en daarbij zijn ongeveer 5 liter benzine verbruikt. Een mooie efficiënte score. Ik denk dat we volgende week ook het maaisel hebben opgeruimd.


Een jongen en meisje struinen door de tuin en en bestuderen vanaf de de brug het water in de poel. Ze hebben zin om waterbeestjes te scheppen. Er staat sinds 2 weken weer een laagje water en wij zijn ook wel benieuwd wat er zoal in zit. Wil haalt wat spulletjes en al gauw zit de eerste vangst in het bakje. De twee vissertjes vangen verschillende waterschorpioenen. Die hebben we dit jaar niet veel gezien. Verder een grote hoeveelheid watervlooitjes, torretjes, kokerjuffers en een pad. Veel van de beestjes en larven zijn erg klein en lijken pas uitgekomen. Deze waterbeestjes herstellen zich blijkbaar razendsnel. Afwachten wat de andere soorten gaan doen. De pad in het bakje houdt zich dood en we besluiten hem terug in het water te zetten. Ondersteboven blijft hij minutenlang volhouden dat hij dood en is en beter met rust kan worden gelaten. Dan vindt hij het veilig genoeg en gaat verderop tussen de drijvende waterplanten zitten. De zwart-witte kat heb ik niet meer gezien maar het is een vaste bezoeker en zal wanneer wij weg zijn zeker terugkomen.

 

werk bij de zuidelijke poel


Zaterdag 8 september 2018: Het gras voor de poort en op de graspaden heeft een groeispurt getrokken. Alsof het de zomerschade nog even wil inhalen. Op de graslandjes lijken planten op hetzelfde idee gekomen. Berenklauwen, Dagkoekoeksbloemen, Kattenstaarten, van allerlei soorten staan korte gedrongen exemplaren in bloei. Het zijn er niet veel maar ze vallen extra op omdat je nu geen frisse bloemen meer verwacht. Langs het pad tussen de lage veldjes staat zelfs een Echte koekoeksbloem, een voorjaarsbloeier. Eerst de graspaden maar eens bijwerken. Die hebben we nodig als werkpad en moeten nu dus gemaaid worden. Het mes van de gazonmaaier is geslepen en dat is te merken. Het gras op de paden is op sommige plekken erg dicht maar de machine loopt niet meer vast en snijdt overal doorheen. Na een half uur zijn de paden gemaaid en weer bruikbaar voor kruiwagens of een wandelingetje met gewone schoenen.

Maaien insectentuin: Ik heb de messenbalkmaaier nog eens extra strak afgesteld. Het slijpen van de messen heeft ook deze machine goed gedaan. Ik maai in korte tijd de hele insectentuin van voor tot achter. Het afgegraven stuk sla ik over. Daar staat zo veel in bloei dat het zonde is om dat nu te maaien. Bloembezoekende insecten kunnen wel zo'n meevallertje gebruiken. Later, maar in ieder geval voor de winter, zullen we dit stukje ook maaien. Voorzitter Kees komt nog even langs voordat hij enkele weken met vakantie gaat. Wil gaat intussen verder met de houtwal bij de zuidelijke poel.


Boze wespen: Na het overlegje stuur ik de messenbalkmaaier over de helling bij de ingang. Hij loopt geweldig. Dat spaart tijd en benzine en de kwaliteit van het maaiwerk is beter. Halverwege de helling botst de maaibalk tegen een groepje wilgenstronken en ik moet het maaien onderbreken. Een zwerm woedende wespen maakt me duidelijk dat ik te dicht bij hun nest ben gekomen. Het zijn opvallend kleine wespen (misschien zijn het geen wespen) maar ze menen het en ik moet de machine met draaiende motor achterlaten. Met een lange steel uit het materiaalhok schakel ik de motor uit. Ik moet weer een sprintje trekken want de wespjes vinden nog steeds dat ik daar niks te zoeken heb. Een goede reden om koffie te gaan drinken. Op naar Wil bij de zuidelijke poel. Hij is goed opgeschoten met opruimen. We nemen een kijkje bij de wespjes. Die zijn nog steeds niet gekalmeerd dus koffie met koek voor ons. Rinus komt binnen. Hij is een paar weken op vakantie geweest.


We schieten goed op: Na de koffie en vakantieverhalen gaan Rinus en Wil verder bij de zuidelijke poel. Ze zijn nu met zijn tweeën dus kan de kettingzaag ingezet worden. De wespjes zijn niet meer op oorlogspad. Ik maai de helling bij de ingang inclusief een flink stuk van de rietkraag. Na de helling nog een stuk bij de houten brug. Een brede ruigtestrook voor de bosrand blijft staan. Veel mensen vinden ruigtes vies en rommelig maar ze zijn van groot belang voor veel grote en kleine dieren. De tijd vliegt en het is alweer na twaalven wanneer we opruimen. Een groot deel van het maaiwerk is al klaar en de houtwal bij de zuidelijke poel is bijna open.

 

geelrode naaldaar

Zaterdag 1 september 2018: Er hangt nevel. Het waait niet. Een metertje boven de graslandjes botst vochtige bodemlucht op de afgekoelde nachtlucht. Een van de mooie natuurverschijnselen van herfst en voorjaar. Wanneer de zon opkomt wordt het nog mooier. Het berkenbosje wordt van achteren belicht en het zonlicht prikt door de neveldruppels in de lucht. Ik krijg het sprookjesachtige verschijnsel niet goed op de foto. De zachte roodachtige kleuren vallen weg. Net als de schaduwen. Een mooie zonsopgang, ook nog met nevel, is alleen in het echt op zijn mooist.

Klussen: Het is de eerste zaterdag van de maand. Voorzitter Kees en mensen van de zwerfafvalgroep trekken vanaf de natuurtuin de wijk in. Wil en ik gaan verder met de houtwal aan de zuidelijke poel. Vorige week hebben we het grootste deel van wirwar aan takken en doornen losgezaagd en gekapt. Nu ruimen we het laatste deel op zodat we uiteindelijk een tiental boomstammetjes over hebben. We halen het prikkeldraad weg en rollen het op. Na het baggeren kunnen we het dan weer makkelijk terughangen.

Messenbalkmaaier: We gaan aan de koffie. Daarna willen we met de kettingzaag de boompjes omhalen. Terwijl Wil koffie zet probeer ik de messenbalkmaaier uit. Ik heb hem thuis schoongemaakt en afgesteld. De maaibalk heeft op verschillende punten flink wat slijtage maar hij werkt nog goed. Ik wandel met de machine naar de poort en weer terug. Dat ziet er goed uit. Daarna doe ik een stuk van de insectentuin. De machine is klaar voor het komende maaiwerk. Volgende week beginnen we met de tweede maaibeurt. We proberen in 2 zaterdagen alles te maaien. Ook nu roepen we extra hulp in om het maaisel bijeen te harken en buiten de poort te kruien. We zijn wat laat met het versturen van de uitnodiging. Afwachten hoeveel helpers deze keer komen opdagen.

Koffie: De zwerfafvalgroep komt binnen. We hebben er niet aan om een hele pot koffie te zetten. Iemand komt op het idee om die thuis te gaan halen. Thuis is vlakbij en wat later zitten we met zijn allen gezellig bij de container. Van ons werk bij de zuidelijke poel komt vandaag niet veel meer terecht. Het is lekker weer en de discussies over zwerfafval, zonnepanelen, elektrische auto's, vakanties en alles wat daartussen zit hebben tijd nodig. We ruimen nog wel een paar takkenbossen op en dan blijkt het al ruim na twaalven. Kees, Wil en ik ruimen de gereedschappen op en sluiten tevreden af.

lijsterbessenZaterdag 26 augustus 2018: Er scheren een paar buitjes over. Da's lang geleden. We moeten een paar keer 5 minuten schuilen. Daar blijft het bij. Het is lekker fris. Heerlijk na al die weken met woestijntemperaturen. Ik graaf een paar kruiwagens grond uit de insectentuin en dump die in de zuidelijke sloot. Die is nu over ongeveer driekwart van de lengte ondiep gemaakt.

Messenbalkmaaier: Wil heeft wat gereedschap meegebracht. Een van de messen van de messenbalkmaaier zit los. Er is speling rond de klinknagels ontstaan. Wij hadden op YouTube een filmpje gezien waarin werd voorgedaan hoe zo'n losse klinknagel weer is vast te slaan. We besluiten het er op te wagen. Wil bouwt een geïmproviseerd aambeeld en begint de klinknagel te bewerken. Het YouTube filmpje had gelijk. Na een paar minuten zit het mes weer vast op zijn plek. Ik neem de hele maaibalk mee naar huis en ga hem schoonmaken en opnieuw afstellen. Volgende week gaan we hem testen. In september beginnen we aan de nazomer-maaibeurt. We gaan goed ook onderhoudsgereedschap kopen. We kunnen meer dan we dachten.


Doornroosje: Na deze overwinning gaan we de houtwal bij de zuidelijke poel snoeien. Afgelopen weken heeft Wil hier een paar doorgangen geknipt en gehakt. Van daaruit ga ik de wirwar van rozen, bramen, sleedoorn, meidoorn te lijf met de bosmaaier. Ik dacht in een uurtje klaar te zijn maar dat valt vies tegen. De bosmaaier hakt zonder moeite door een stevige doornentak heen maar dan moet hij hem wel te pakken krijgen. De dichte massa takken en slierten blijkt zeer flexibel en het roterende hakmes zit aan het einde van een anderhalve meter lange stok. Het uurtje snoeien wordt een worstelpartij die een groot deel van de ochtend duurt. Deze houtwal is zo'n 10 jaar geleden tot op de grond teruggesnoeid. Ik begin te begrijpen waarom het 100 jaar heeft geduurd voordat een prins door de rozenstruiken van het Doornroosje-kasteel wist te komen.


Droogte: De natuurtuin is weer wat natter geworden. De grote poel begint zich langzaam maar zeker voller te worden. In de zuidelijke poel staat net zoveel water als vorige week en de kleine noordelijke poel staat tot onze verrassing opnieuw droog. We zijn er nog steeds niet achter hoe de grond- en regenwaterstromen in de natuurtuin precies werken. Tegen het elzenbosje buigen de takken van de lijsterbessen onder het gewicht van de rijpe bessen. Die hebben het dus goed gedaan. Struiken die wat droger staan hebben het druk met alleen al overleven. Verschillende vlieren die er compleet verdort uitzagen schieten opnieuw uit. Her en der piepen tussen het gras weer kleurige bloemen op. Ik zie vooral veel nieuwe dagkoekoeksbloemen. Langs de knotwilgen valt ineens een mooie gele bloem op. Even opzoeken leert dat de plant Heelblaadjes heet. Een nieuweling in de natuurtuin. We zullen zien of het een blijvertje is.

 

schermbloem

Zaterdag 19 augustus 2018: Er staat weer water in de poelen. Niet veel maar toch. In de grote poel staat een dun laagje tot onder de brug. De zuidelijke poel heeft twee plasjes en zelfs de kleine noordelijke poel heeft wat natte plekken. De stukken die we bij de eerste maaibeurt hebben overgeslagen zijn door de regen en wind platgeslagen. Het ziet er wat triest uit maar biodiversiteit gaat niet over mooi of lelijk. In de stukken die wel zijn gemaaid is minder kleur dan anders. Er staan wel Kattenstaarten in bloei maar minder en minder uitbundig dan vorig jaar. Vergeet-mij-nietjes en walstro zijn nauwelijks te vinden. Egelboterbloemen zijn er ook niet veel. De meeste Kale jonkers, Berenklauwen, Moerasspirea's en Wederiken zijn al uitgebloeid. Paddenstoelen zijn er ineens wel. De namen ken ik niet maar in het berkenbosje staat een groep van tientallen beige/witte paddenstoelen. Ook in het wilgenbosje staat een groepje op de bodem. Krijgen we na een extreme droogte een vroege herfst?


Klusjes: Wil gaat verder met het wegsnoeien van bramen en dunne struiken bij de zuidelijke poel. Die moeten weg voordat we de dikkere stammen om kunnen zagen. Ik ruim een paar kruiwagens stenen op. Nog een paar kruiwagens gele grond gebruik ik om de schuine rand van het moerasje bij te werken. De rest gaat in de sloot langs de zuidkant. Die is nu over driekwart van de lengte ondieper gemaakt. Met voorzitter Kees bespreek ik de voortgang van het project. Het stuk dat we nu afgraven is genoeg om de sloot helemaal te vullen. We houden dan een ondiepe greppel over. Met de rest van de grond vullen we het hellinkje aan de voorkant aan.


Open dag: Ik beloof een lijstje te maken van planten die in het nieuwe moerasje groeien voor de open dag morgen. Het is op dit moment het kleurigste stuk natuurtuin. Kees heeft de sleutels van de oude bijenstal bij zich. Ik sorteer de rommel die de imker heeft achtergelaten en veeg zoveel mogelijk de slakkenkorrels op die over de grond zijn uitgestrooid. Het is lekker weer en er komen regelmatig mensen een rondje door de tuin maken. Ik ben benieuwd hoeveel er op de open dag komen.

 

graafwerk insectentuin

Zaterdag 11 augustus 2018: Het heeft geregend. Afgelopen week zijn er eindelijke een aantal millimeters water bijgekomen. In de grote poel staat weer een dun laagje water. Dat is niet veel maar in ieder geval beter dan vorige week. Ook de zuidelijke en noordelijke poel zijn niet meer helemaal droog. Ik weet niet of ik het mij inbeeld maar het lijkt alsof er meer vogelactiviteit is. Een bonte specht (ik weet niet welke precies) is een dode boomstam aan het inspecteren. Elke paar seconden een zacht geklop om te horen of het naar voedsel klinkt. Het gelach van een groene specht is de hele ochtend horen en kauwtjes en kraaien zijn aan het kibbelen. De dierenwereld lijkt langzaam weer tot leven te komen.

Klusjes: Ik breek een aantal meters pad open in de insectentuin en krui de betonklinkers naar de stenen muur. Wil knipt takken weg van een pad en gaat dan beginnen met het snoeien van de houtwal bij de zuidelijke poel. Komende weken gaan we die houtwal helemaal plat snoeien zodat in de nazomer de graafmachine bij de zuidelijke poel kan komen. Die gaat uitgebaggerd worden. Wanneer ik klaar ben met het stuk pad in de insectentuin maai ik de graspaden met de gazonmaaier. Op de meeste stukken is het niet hard gegroeid en op de hoge delen zelfs helemaal verdroogd. Alleen op het pad langs het elzenbosje staat het gras wat dichter.

Horzels: Na de maaironde ga ik Rinus helpen. De gele grond die onder de stenen lag gebruiken we om langs de buitenkant van het afgegraven stuk een schuine wand te maken. Zo kunnen we later makkelijk met de maaimachines door de insectentuin. Iemand komt langs gewandeld en vertelt ons dat langs het Begijnenpad (een pad achterlangs de natuurtuin) een horzelnest zit waar kinderen wel eens met stokken in steken. Dat lijkt ons niet ongevaarlijk en ik beloof het door te geven aan voorzitter Kees zodat zijn melding bij de gemeente terecht komt.

Nieuwe insectentuin: Oud bestuurslid Agnes komt een kijkje nemen om te zien hoe de natuurtuin de droogte heeft doorstaan. Wat later komt voorzitter Kees er bij. We zijn klaar met het werk van vandaag en het laatste deel van de ochtend wordt door iedereen besteed aan het bekijken en bespreken van de tuin. Vooral het stuk insectentuin dat al is afgegraven trekt onze aandacht. Het stukje dat vóór de lente al is afgegraven staat nu vol met een grote variatie planten. Een mengsel van wilde planten die al langer in de tuin groeiden en andere die dankbaar gebruik hebben gemaakt van de open liggende grond. Her en der staan eigenwijze overlevers van de voormalige kruidentuin. Een ijzerhart, enkele vrouwenmantels, zilverschoon. Het stuk heeft door de verdiepte ligging nauwelijks geleden onder de droogte en rond de frisse moerasplantjes fladderen verschillende vlinders en hommels. Het is alweer bijna 1 uur voordat we afsluiten.



 

zonsopgang insectentuin

Zaterdag 4 augustus 2018: Het kan nog even duren voordat het weer regent. Dan zal er nog een tijd overheen gaan voordat het waterpeil weer een beetje op normaal is. Een dame uit de buurt komt langs om te kijken hoeveel water er nog in de poelen staat. Wil en ik lopen intussen naar de zuidelijke poel. Die staat al weken droog maar wanneer ik door het midden loop zakken mijn laarzen in de modder. Toch vochtiger dan gedacht. Wie weet hoeveel dieren zich in deze modderlaag in leven houden. Via de randen komen we toch aan de overkant. Hier groeit een dichte haag van struiken en kleine boompjes. Alles aan elkaar gebreid door de lange stengels van Veelbloemige roos en Braam. Een goede afscheiding en een mooie vogelschuilplaats. Toch moeten we hem tot op de grond terugsnoeien.

MoerasrolklaverBaggeren zuidelijke poel: Afgelopen week hebben we goed nieuws gekregen. De gemeente laat na de bouwvakantie bodemmonsters nemen van de zuidelijke poel. Als de tests goed gaan wordt de zuidelijke poel in september of oktober uitgebaggerd. Dat sluit perfect aan op onze nieuwe insectentuin. Wanneer alles af is hebben we dit stuk natuurtuin enorm opgeknapt. Van een tegennatuurlijke kruidentuin met grote aantallen honingbijen naar moeras met gebiedseigen planten en insecten. We moeten zorgen dat de graafmachine makkelijk bij de poel kan. We willen hier niet tot het laatst mee wachten en moeten rekening houden met de tweede maaibeurt. Die is ook in september. We besluiten om volgende week op ons gemak aan het snoeien beginnen. Het graafwerk in de insectentuin kan uitgesteld worden. Dit snoeiwerk niet.

Klussen van vandaag: Intussen is voorzitter Kees met de zwerfafvalgroep door de wijk getrokken. Het is weer de eerste zaterdag van de maand. Naderhand wordt de buit bij de poort van de natuurtuin gelegd en opgehaald door de gemeente. Wil werkt het pad langs de insectentuin bij. Er zijn veel struiken over het pad gegroeid en die moeten worden teruggeknipt. Ik graaf nog wat grond af die ik in de zuidelijke sloot dump. De buitenring van deze afgraving is klaar. Moeilijk voor te stellen dat deze hete en stoffige plek straks een moerasje zal zijn. Toch groeien er al spontaan verschillende planten die van nattigheid houden. Dat belooft wat! Met de gele grond die ik tegenkom maak ik een schuine rand langs de buitenkant van de afgegraven cirkel. Zo kan straks de maaimachine er makkelijk door.

Effecten van de droogte: In de insectentuin komen we de dame weer tegen die naar het waterpeil kwam kijken. Ook de grote poel blijkt op een klein plasje na droog te staan. Tussen de een en anderhalve meter lager dan normaal rond deze tijd. We bespreken de effecten van de verdroging. Die lijken in de natuurtuin wel mee te vallen. De nabloei op de graslandjes die we in mei hebben gemaaid valt wat tegen. En we hebben het idee dat sommige plantensoorten eerder uitgebloeid zijn. De poelen kunnen juist opknappen van de droogte. De stekelbaarsjes die er ingekomen zijn (bijvoorbeeld via eitjes aan vogelpoten) gaan nu dood en dat is goed voor het andere waterleven. De planten, insecten en allerlei larven krijgen ook een flinke klap. Maar zij kunnen zich hier goed van herstellen. Zeker wanneer er een tijdje geen vissen zijn. Het zal interessant worden om volgend jaar en daarna te zien hoe alles zich ontwikkelt.



 

droogte in de grote poel

Zaterdag 28 juli 2018: We gaan ons niet moe maken. Gisteren was de heetste dag van het jaar. Nu is het 10 graden koeler en straks valt er misschien wat regen. Maar vandaag gaan we eerst eens even bijkomen van de hitte. De eerste afgraaf-klus in de insectentuin is toch ruim over de helft. Voor de andere stukken gaan we machines regelen. Daar zitten nog veel wortels in de grond van alle haagjes en heggetjes die er gestaan hebben. Ik heb vier kruiwagenwielen mee naar huis genomen en met de compressor opgepompt. Twee wielen met een binnenband zijn hard gebleven en zet ik weer op de kruiwagens. De andere twee zijn bouwmarktwielen zonder binnenband. Wanneer die eenmaal leeg lopen zijn ze niet meer hard te houden. Wil vindt nog een binnenband en zet hem in een van de bouwmarktwielen. Ik ga dat thuis oppompen. Als dat lukt hebben we weer 3 werkende kruiwagens.

Klussen vandaag: Ik graaf nog een paar meter grond weg en Wil gaat aan het werk om de buitenhaag bij te snoeien. Daarna loopt hij met de heggenschaar rond en knipt braamstruiken af die de paden telkens opnieuw overwoekeren. Vandaag gebruik ik de afgegraven grond om de sloot langs de zuidkant van de tuin ondieper te maken. Zo wordt de waterafvoer verminderd en de insectentuin nog moerassiger.

Droogte-effecten: Het grootste deel van de tuin is opvallend frisgroent. Gras op de hogere stukken en lange uitgebloeide grasstengels steken geel af tegen de rest. Ik zie nieuwe Kattenstaarten die nog in bloei moeten komen tussen het gras. Ik heb wel het idee dat de meesten kleiner van stuk zijn dan vorig jaar. Misschien toch een droogte-effect? Ook de bodem van het berkenbosje is uitgedroogd terwijl dat niet hoog ligt. We moeten eens goed nadenken wat we met dit bosje willen. Geleidelijk minder berken en eiken? Waarschijnlijk zullen de vlierstruiken en de bodembegroeiing er dan op vooruit gaan. Maar misschien raken we dan ook dingen kwijt. Er staan twee hulststruiken en die kunnen niet goed tegen natte voeten. We hebben nooit een echt plan gemaakt voor dit bosje. Daar zullen we aan moeten werken.

zweefvlieg op Grote klisZaterdag 21 juli 2018: Alweer een stralende zomerdag, de zoveelste op een rij. Het is vakantietijd, rustig op straat en ook de vogels gaan zich vandaag niet druk maken. Vogels zijn bijna altijd de eerste wilde dieren die je waarneemt buiten maar het is al weken vrij stil in de natuurtuin. Het broedseizoen voor de meeste vogels is allang afgelopen en daarna maken ze stukken minder kabaal. De droogte en hitte zorgen er voor dat alles en iedereen zich extra rustig houdt. Zelfs in de grote poel wordt het water nu krap. De twee kleinere poelen staan allang droog. We hebben een stop op het waterbeestjes scheppen gezet om het waterleven niet nog meer onder druk te zetten. De bodem van het berkenbosje is opgedroogd. Vorig jaar kon ik om deze tijd nog bloeiend Robertskruid noteren. Nu is alles uitgebloeid en verdroogd. Ik zie wel veel plantjes met rijp zaad dus met het Robertskruid zal het wel goed komen.

Droogte is interessant: Ook de vlierstruiken blijken niet goed tegen de droogte te kunnen. Afwachten welke het zullen overleven. Het gras bovenop de heuvel bij de ingang is aan het verdorren. Er zal de komende weken nog meer verdrogen. Voor boeren en tuiniers een ramp. Voor ons is het juist interessant om te zien hoe alles reageert op dit extreme weer. Als iets dood gaat wordt de plek vanzelf ingenomen door nieuw leven. Misschien meer van hetzelfde, misschien iets heel anders.


begroeiing in de insectentuinKlussen vandaag: Ik graaf de helft af waar Rinus vorige week de bovenste laag heeft weggehaald. De meeste grond krui ik naar de sloot langs de zuidkant. Die maken we ondieper zodat wanneer het weer gaat regenen (ooit) de insectentuin zo moerassig mogelijk wordt. Een dame komt binnengelopen. Ze is vaker langs de tuin gekomen en nieuwsgierig naar wat we hier doen. We babbelen wat over natuurbeheer en ons werk. Daarna loopt ze nog een rondje. Ik graaf verder en wanneer Wil komt maken we het laatste deel van de oude bijenstal dicht. Vorige week werden we nog gehinderd door achtergebleven honingbijen maar die zijn weg. We zetten het laatste stuk betongaas terug en schroeven het vast. Daar hebben we geen omkijken naar totdat we aan het nieuwe insectenhotel beginnen.


 

Drukte in insectentuin: Deze zomer zijn we begonnen met het eerste deel dat wordt afgeplagd in de insectentuin. Het stuk aan de voorkant van de tuin. Elke zaterdag werken we daar 2 uurtjes aan en langzaam maar zeker wordt de uiteindelijke vorm zichtbaar. Het stuk dat we het eerst hebben gedaan wordt al druk gebruikt. Er groeien allerlei moerasachtige pioniersplanten zoals lidrus, moeraskers, knopkruid, viltig knopkruid, kattenstaart, zilverschoon, basterdwederik, enz. Over de kale stukken leemgrond fladdert en vliegt van alles. Bijtjes kruipen in en uit holletjes. Overal vinden we torretjes en kevers en springen jonge kikkers rond die daar op jagen. We zijn nog maar net begonnen met dit insectenproject en nu al is er meer te beleven dan ooit in de tijd dat dit een kruidentuin was.

 

werk aan insectentuin

Zaterdag 14 juli 2018: Afgelopen maandag heb ik het laatste plukje weggemaaid van de voormalige kruidentuin. Een klein klusje. Maar vanwege de herrie van de bosmaaier gebruiken we die niet graag vlak langs de huizen op zaterdagochtend. De zomer weet niet van ophouden. Vandaag wordt het alweer warm en zonnig. Als het nog lang duurt zal zelfs de grote poel droogvallen. Voor het waterleven is dat niet fataal. De meeste waterdieren leven op het land wanneer ze volwassen zijn en kunnen volgend jaar weer jonkies maken. Andere waterinsecten kunnen wegvliegen en een deel houdt zich in leven in de modder of een laatste vochtige plek. Alleen de vissen zullen het niet overleven. We hebben veel stekelbaarsjes in de grote poel. Misschien bewust uitgezet door iemand of door een watervogel die de eitjes aan de poten had zitten. Vissen in een poel zijn een flinke belasting voor de rest van het waterleven. Ze eten nogal wat op. Het moet niet elk jaar gebeuren en geen maanden lang duren. Maar een poel die nu en dan droog valt is naderhand zo weer gevuld met waterleven. En omdat de grootste eters, de vissen, weg zijn doen alle andere organismen het weer extra goed.


Rinus werkt verder langs de binnenkant van het ronde pad. Hij steekt de bovenste laag met gras en wortels weg en kruit die naar het dijkje aan de voorkant. Ik diep het stuk verder uit. Zodat we ruim een spade diepte afgraven. Later werken Wil en ik aan de bijenstal. Er is een cilinderslot uit een van de deuren verdwenen en het gaas aan de voorkant moet weer dicht. Ook dat is zo gepiept. Alleen het linker stuk gaas maken we nog niet vast. In een hoekje hangt nog een restant honingbijen. Werksters die de verhuizing hebben gemist. Ze hebben geen overlevingskans en weten niks beter te verzinnen dan in een hoek van een houten frame te zitten. Het bevalt ze niet dat wij daar komen klussen en laten dat merken ook. We zetten het gaas er los tegenaan en stellen het vastschroeven uit totdat de honingbijen vanzelf weg zijn. Na de koffie gaat Rinus verder met het grondverzet. Morgen is het open zondag Ik pak de gazonmaaier en maai de graspaden. Wil gaat de paden langs met een heggenschaar om alle overhangende takken weg te knippen.


Wanneer we klaar zijn met de paden heeft Rinus de hele buitenste rand van de af te graven cirkel klaar. Wil en ik lopen nog een rondje. Ondanks de droogte ligt het grootste deel van de natuurtuin er fris en groen bij. De tuin ligt laag en de bosjes geven veel schaduw. Op de hoge stuken begint het gras uit te drogen . Het insectenleven lijkt nergens last van te hebben. Vooral rondom de bloeiende Kale jonkers zoemt en fladdert van alles. Op andere plekken is nu de Gewone berenklauw in bloei gekomen. Weer zo'n insectenmagneet. Ze zitten boordevol soldaatjes en allerlei ander spul. Boven de graslandjes en de poel is druk verkeer van insecten die hun eitjes afzetten. We zullen morgen uitgebreid de tijd nemen om alles te bestuderen.

 

 

 

 



 


 
Stichting Natuurtuin Helmond

Cookies helpen ons onze services te leveren. Door onze services te gebruiken, geeft u aan akkoord te gaan met ons gebruik van cookies. OK